Les in snauwen

Wat saai om een spelletje te presenteren. Het zal vast moeilijker zijn dan het lijkt. Het lijkt op het voorzitterschap van ganzenbord. De presentator doet dus iets wat spelers eigenlijk zelf wel kunnen maar voor de camera moet het sneller en precies op de minuut. De presentator is verkeersleider. Geen telefoon mag tussendoor gaan en er mag geen plotselinge ruzie uitbreken. Je stelt de spelers op hun gemak door te vragen naar hun achtergrond. Die paar minuten zijn ook meteen het origineelste gedeelte voor de presentator. Verder bestaat het uit voorlezen van spelregels, het stellen van vragen, het drukken op knoppen misschien, het benoemen van de winnaars en verliezers. Gaat het die presentatoren nooit vervelen? Aardig om eens zo'n spelletjesprogramma te doen zonder presentator. Spannend. De mobiele telefoon gaat en ze krijgen ruzie. Het spelletje komt uiteindelijk niet af en er is geen winnaar. Wie koopt dit format?

Bij de eerste uitzending van de kunstquiz Kunstkoppen kreeg Jack Spijkerman bijna een hartaanval toen er middenin een vraag – was het die over de bouwmeester van de mislukte campanile in Florence die zelfmoord pleegde? – een toeter afging. Ze waren over de tijd heen. ,,Ik zal de vraag toch maar afmaken'', zei hij zenuwachtig. Dat was de enige onregelmatigheid. Het spelletje kwam toch gewoon af. Weinig opmerkelijk VARA-programma met stichtelijk amusement. Toch even onmisbaar als een kruiswoordpuzzel. De encyclopedie erbij. Als je veel spelletjesshows ziet, krijg je steeds meer vragen goed. De vraag ,,van wie is de dichtregel Domweg gelukkig in de Dapperstraat'' heb ik al vaker voorbij zien komen. Een tv-klassieker van Bloem.

Spijkermans eigen klassieker Spijkers met koppen, met een grappiger spelletje met hamers en spijkers waarbij de kandidaten moeten raden hoe tv-fragmenten aflopen, verloopt ook altijd exact volgens de dienstregeling. Daar heeft hij wel meer speelruimte dan in een gewone quiz. Zouden al die gewone quizpresentatoren hopen ooit ontdekt te worden voor beter werk? Houden ze echt zo van spelletjes of zijn ze al tevreden genoeg dat ze op straat worden herkend? Ze houden het lang vol. Altijd dezelfde gezichten.

Zou Chazia Mourali hopen op een eigen interviewprogramma na De Zwakste Schakel? Dat programma verloopt volstrekt mechanisch tot op de seconde nauwkeurig met knalharde spanningsmuziek en voorgebakken grappen. Weinig speelruimte voor iemand met grote ambities. Toch is haar programma ook na de tijdelijke, massale nieuwsgierigheid de meest bekeken quiz gebleven. Afgelopen vrijdag 1,14 miljoen kijkers, zondagavond 870.000 kijkers. De Zwakste Schakel oefent speciale aantrekkingskracht uit op kinderen, is mijn ervaring. Soms staat het programma thuis zomaar aan op zaterdagavond. Kinderen zijn nieuwsgierig te zien hoe volwassenen hun waardigheid verliezen. Ook Jerry Springer trekt over de hele wereld jonge kijkers. Kijk, volwassenen zijn net als wij. De gasten in De Zwakste Schakel beginnen elkaar spontaan te kraken. Een vrouw stemde concurrenten weg, alleen omdat ze man waren. Grappig was het niet, eerder sinister en verknipt. Het doet me denken aan een ruzie in een winkel over wie het eerste aan de beurt is. De verkoopster snauwt haar partijtje mee. Geen mooi uitzicht.

Gasten vinden het een uitdaging om het te kunnen doorstaan. Sociaal bungeejumpen. Om dezelfde reden is de groentijd teruggekeerd bij de corpora. Maar daar moeten de groenen leren een eenheid te vormen tegen de opper-Mourali's. In De Zwakste Schakel vallen ze als gruis uiteen. Ieder voor zich. ,,Ik was eerst, nee ik.'' Geen valse presentatorglimlach maar zoals de wereld er écht zou uitzien, dat willen de kijkers. Seks, moorden, ongelukken en schietpartijen zijn populair maar te ongewoon om na te doen. De quiz komt dichterbij. Het went. In tv-spelletjes hebben kijkers geleerd ook 75-jarigen alleen met een vrijwel anonieme voornaam en `je' en `jij' aan te spreken. Wat zou De Zwakste Schakel bijbrengen?