Boottochtje in de geest van Jeroen Bosch

De grote Jheronimus Bosch-tentoonstelling vindt dit najaar plaats in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Vooruitlopend op dat evenement heeft Den Bosch 2001 uitgeroepen tot Jeroen Bosch-jaar. Met dertig culturele projecten wordt de komende maanden gevierd dat Bosch tussen circa 1450 en 1516 binnen Den Bosch' muren leefde en werkte. Dat er in de hele stad geen schilderij van de kunstenaar meer te vinden is, vormt volgens de organisatie geen beletsel: Bosch' geest waart nog steeds rond in de stad.

Museum Het Kruithuis organiseerde drie tentoonstellingen onder de titel `Floating Time', en vroeg diverse beeldend kunstenaars een werk te maken met het oeuvre van Bosch als inspiratiebron. Het eerste deel van het drieluik - een boottochtje over het pittoreske binnenstadsriviertje De Groote Stroom is een herhaling van succesvolle tentoonstellingen die het museum eerder samenstelde. Het verschil is dat de keramische beelden die nu langs de oevers en in het water staan, zijn geïnspireerd op Bosch legendarische triptiek `De Tuin der Lusten'.

Voor wie goed bekend is met dit schilderij, is de boottocht een feest der herkenning. De meeste kunstenaars hebben de fantasierijke beeldtaal van Bosch vrij letterlijk geciteerd. Pieter Kusters maakte een beeldengroep van varkenskoppen die nonnenkappen dragen: een verwijzing naar het rechterpaneel van `De Tuin der Lusten'. Ook Marco Paulo Rollo bleef dicht bij de bron. In het struikgewas liggen bekende Bosch-iconen als gebarsten eieren, vreemde vruchten en een doedelzak. Een naakte man kruipt weg achter een boom, terwijl een ander figuur half begraven ligt onder de klimop.

Geliefde Bosch-thema's als goed versus kwaad zijn meermaals verbeeld. We varen langs de twee barokke zuilen van Hans van Bentem, die de titels `Paradijsvogel' en `Helleveeg' hebben meegekregen. We passeren het beeld `Little Sister' van Thom Puckey; een naakt meisje dat devoot knielt voor een riooluitgang.

En we slalommen tussen drie keramische planten van Thomas Stimm, die ieder een ander stadium van bloei uitbeelden. De drie stengels zijn geworteld in aarde die is bezaaid met botten. Ook op massagraven zullen ooit planten bloeien, lijkt de kunstenaar te willen zeggen.

Varend een tentoonstelling bezichtigen is een ontspannen bezigheid, maar heeft ook nadelen. Tijd om de beelden goed te bekijken is er niet, en de bondige uitleg van de schipper is toegespitst op de historische omgeving en bijzondere plantengroei op de kades. Voor toeristen en dagjesmensen zal het gezapige boottochtje een uitstekend tijdsverdrijf zijn; aan boord is het Brabants gezellig dankzij de grappen en grollen van medepassagiers. Maar wie speciaal voor de tentoonstelling aan boord is gestapt, komt na een uurtje toch wat teleurgesteld bij de aanlegsteiger aan.

Deel twee van `Floating Time', dat in het monumentale Zwanenbroedershuis plaatsvindt, kampt met een vergelijkbaar probleem. Ook hier lijken de kunstwerken te verdrinken in de weelderige omgeving. In het onderkomen van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, een genootschap waarvan Jheronimus Bosch lid was, gaat de aandacht uit naar de neogotische architectuur en protserige zetels van huidige leden. Onder de titel `Bizar Realisme' zette Het Kruithuis keramieken sculpturen – veelal oudere werken uit de eigen collectie – in de statige zalen neer. De kolderieke, soms haast kitscherige beelden van onder anderen Milan Kunc, David Gilhooly en Mark Burns vertonen slechts een verre verwantschap met het werk van Jeroen Bosch.

Met deel drie, getiteld `Geënt op Bosch', heeft Het Kruithuis het zichzelf helemaal gemakkelijk gemaakt. Deze tentoonstelling is een remake van een project uit 1985, toen het museum aan een twaalftal bekende Nederlandse kunstenaars vroeg gestalte te geven aan het ontbrekende middenpaneel van Bosch drieluik `De Zondvloed'. De twaalf hedendaagse interpretaties van kunstenaars als René Daniëls, Jan Dibbets, Ger van Elk en Peter Struycken, zullen straks opnieuw worden bijeengebracht in het Muziekcentrum in Den Bosch.

`Floating Time' is een manifestatie die meedeint op de aandacht rondom Jeroen Bosch en ongetwijfeld hoge bezoekersaantallen zal halen, maar de kunstliefhebber weinig nieuws biedt.

Tentoonstelling: Floating Time 2001. Deel I: De Tuin der Lusten, t/m 28 okt. bij De Groote Stroom, Nachtegaalslaantje 1, Den Bosch. Di t/m zo 11-19u30. Deel II: Bizar Realisme, t/m 28 sept in het Zwanenbroedershuis, Hinthamerstraat 94, Den Bosch. Di t/m zo 13-17u. Deel III: Geënt op Bosch, 13 juni t/m 16 sept in het Muziekcentrum/Voormalige Synagoge, Prins Bernhardstraat 61, Den Bosch. Di t/m zo 13-17u.