Politici zien film Jeunet als moreel wapen

De nieuwe speelfilm van Jean-Pierre Jeunet propageert de waarden en normen van la douce France. Politici, president Chirac en premier Jospin voorop, stellen de film zelfs ten voorbeeld aan de natie, als moreel wapen tegen de `slechte' invloeden van de moderne tijd.

President Jacques Chirac heeft hem gezien, premier Lionel Jospin ook, en met hen 4,2 miljoen Fransen. Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain, de nieuwe film van Jean-Pierre Jeunet (Delicatessen), is sinds hij op 25 april werd uitgebracht niet alleen in ijltempo een zeldzaam kassucces geworden, maar ook een referentiepunt van politici en inzet van een nationaal debat dat met toenemende hartstocht gevoerd wordt.

Jeunets film is een realistisch sprookje waarin een goede fee de deugden van weleer nieuw leven inblaast. Als een Florence Nightingale gaat titelheldin Amélie rond in haar kleine omgeving, lenigt noden, ziet erop toe dat liefde een kans krijgt en staat in het algemeen borg voor warme medemenselijkheid en rechtvaardigheid. Ze woont middenin de butte Montmartre, de romantische volksbuurt waar voorheen de accordeon gorgelde op de maten van de valse musette, het glaasje wijn au zinc genuttigd werd door alpinopetdragers met een stokbrood onder hun arm en waar ieder moment een Edith Piaf, zingend op een straathoek, vereeuwigd kon worden door een Brassaï.

Dat Parijs bestaat niet meer, maar Jeunet heeft het toch vastgelegd: in een film die weliswaar in 1997 speelt en doorspekt is met digitale grappen, maar waarin geen auto in voorkomt. Zomin als alle andere kwalen van het moderne leven. In het schattige, nostalgische Montmartre van Jeunet is een slot op je fiets volkomen overbodig.

Het is geen wonder dat Jeunets film in verband wordt gebracht met het werk van Tati, Prévert, Trenet, Perec. Hij doet een zorgeloos, ruraal Frankrijk herleven waar het leven goed was en de mens aardig. Een Frankrijk van de eenvoud, waarnaar – dat is voor iedereen duidelijk – het met mondialisering en internet bestookte volk terugverlangt. Dat volk geeft de film na afloop zelfs staande ovaties: gebruik in het naïeve Amerika dat fictie met de werkelijkheid verwart, maar zeer ongebruikelijk voor het met literatuur grootgebrachte, afstandelijke Frankrijk. Al even ongebruikelijk is, dat zowel de president als de premier heeft laten weten de film gezien te hebben en hogelijk te waarderen. De politiek, van alle richtingen, wil lessen en profijt trekken uit Jeunets stedelijke pastorale. Bertrand Delanoë, de linkse burgemeester van Parijs, heeft een projectie in het stadhuis aangevraagd, de rechtse François Bayrou ziet in het succes een blijk van ,,een immense behoefte aan eenvoudig geluk'' en een bevestiging van zijn eigen streven naar ,,een menselijk Frankrijk''.

Maar er zijn ook dissonanten. Vroeg dagblad Le Monde zich al voorzichtig af of de film ,,niet een beetje abject is door zich zo radicaal af te wenden van de tijdgeest'', Serge Kaganski, adjunct-hoofdredacteur van het weekblad Inrockuptibles, ziet er een ,,misselijkmakende visie op Parijs en de wereld'' in. Jeunet heeft volgens hem ,,een demagogisch fantasme'' verfilmd en ,,een van ansichtkaarten afkomstig volkje dat nooit ergens anders heeft bestaan dan in de plaatjes en het collectieve onbewuste van de heren Carné, Prévert en Doisneau''. Hij neemt het Jeunet kwalijk, dat in Le Fabuleux Destin alleen maar Parijzenaars met Franse namen rondlopen, op één ,,ge-ontarabiseerde'' Noord-Afrikaan na. Mocht de extreem-rechtse Jean-Marie Le Pen op zoek zijn naar een clip ter illustratie van zijn beweringen, dan is deze film volgens Kaganski een ,,ideale gegadigde''.

Ingezondenbrievenschrijvers zijn het hartgrondig met hem oneens, reden voor dagblad Libération om vorige week de eerste drie pagina's voor de kwestie in te ruimen. De krant vroeg zich zelfs af of er, gezien het gelijktijdige succes van deze film en van het veelbesproken Loft Story, de Franse versie van Big Brother, misschien ,,twee Frankrijken'' bestaan. Om vervolgens vast te stellen dat de felste debatten in Frankrijk ,,gefilmde beelden'' betreffen. En dat komt volgens de krant doordat voorheen de politiek ideeën verdedigde, maar nu ,,oren en ogen sluit voor wat er gaande is in de wereld''.