Mahendra, Birendra en de democratie

Maharadjadhirana Birendra Bir A Bikram Jang Bahadur Shah Bahadur Shamsher Jang Deva, zoals de volledige naam luidde van de afgelopen vrijdag vermoorde Nepalese koning, was geliefd bij zijn onderdanen. Maar dat werd hij pas toen hij aan macht had ingeboet.

Koning Birendra, die 55 jaar is geworden, nam in 1972 op 26-jarige leeftijd de troon over van zijn overleden vader, koning Mahendra. Die had in 1962 de grondwet opzij gezet, het Nepalese Congres ontbonden en de absolute monarchie hersteld. Ook Birendra, die onder andere onderwijs genoot in India en Groot-Brittannië (aan Eton) heerste aanvankelijk als een absoluut monarch. Maar in 1990 moest hij een flinke stap terug zetten.

De koning werd daartoe gedwongen door een `volksbeweging' van — formeel verboden — linkse en centrumpartijen tegen het oude, non-partijpolitieke Panchayat bestuurssysteem. Toen op 6 april 1990 meer dan honderdduizend mensen optrokken naar het koninklijk paleis in Katmandu, opende de politie het vuur en werden ongeveer vijftig mensen gedood. Maar twee dagen later haalde Birendra bakzeil, en een half jaar later kreeg Nepal zijn huidige democratische grondwet.

Politieke stabiliteit en economische voortuitgang heeft de democratie Nepal met zijn 22 miljoen inwoners het afgelopen decennia evenwel niet opgeleverd. Sinds 1990 heeft Nepal, dat van oudsher een delicate verstandhouding heeft met grote buur India, al acht regeringen gekend. De regerende Nepalese Congrespartij, de belangrijkste partij in het land, wordt verscheurd door een interne machtsstrijd tussen de huidige premier Girija Prasad Koirala en zijn aartsrivaal, oud-premier Krishna Prasad Bhattarai. Over en weer verwijten zij elkaar dat ze niet in staat zijn economische ontwikkeling tot stand te brengen en om een eind te maken aan de terreur van maoistische rebellen, die het bergachtige land voortdurend teistert. Bij aanslagen op politieposten en andere overheidsdoelen vallen regelmatig slachtoffers. De instabiliteit wordt gevoed door tegenstellingen tussen de hindoemeerderheid en etnische en religieuze minderheden in het land.