Labour ruilt stemmen met LibDems

Veel Britten stemmen op een kansloze kandidaat. Misplaatste loyaliteit, menen sommigen en zij pleiten voor tactisch stemmen. Evenredige vertegenwoordiging `via de achterdeur'.

Frank Bellard moet de champagne donderdag waarschijnlijk dicht laten. De kans dat hij namens de Liberal Democrats in Billericay wordt gekozen in het Britse parlement lijkt nul. In 1997 haalde zijn partij, het `Britse D66', niet meer dan zestien procent van de stemmen. In zijn kiesdistrict in Essex, een groene slaapstad met goede scholen en hoge inkomens even ten noordoosten van Londen, speelt het echte gevecht zich af tussen de Tory-titelhouder en Labour, die respectievelijk 39,8 procent en 37,3 procent van de stemmen verdedigen.

De 54-jarige ex-brandweerman geeft het niet toe, maar rond middernacht heeft hij misschien toch iets te vieren. Want het is denkbaar dat de Conservatieven Billericay verliezen dankzij Liberal Democrats die `tactisch' Labour stemmen, omdat hun stem anders verloren zou gaan in het Britse kiesstelsel dat maar één winnaar per district kent. Niet dat Bellard een vriend van Labour is, maar op de ,,nationalistische, anti-Europese'' stroming die binnen de Tories onder William Hague de dienst uitmaakt heeft hij het helemaal niet begrepen, zegt hij.

Billericay is niet het enige district waar tactisch stemmen de Conservatieven hun plaats kan wijzen. Vooral in Noord-Engeland, waar Labour en de Tories om de hoofdprijs vechten, kan een tactische LibDem-stem de doorslag geven. En in het zuidwesten, waar het tussen de LibDems en Conservatieven gaat, is een meerderheid van de Labour-aanhang bereid LibDem te stemmen, blijkt uit opiniepeilingen. Beide centrum-linkse partijen, die elkaar lokaal het licht in de ogen soms niet gunnen, vinden elkaar zo toch in een informeel landelijk pact om de Conservatieve nederlaag maximaal te maken.

Het gebeurde in 1997, toen collectieve onvrede na achttien jaar Tory-regeringen zelfs Tories verleidde om tegen hun eigen partij te stemmen. Ze verloren Schotland, vrijwel alle districten in de grote steden, en zelfs big beasts als Michael Portillo raakten hun zetel kwijt. Donderdag kan tactisch stemmen de partij opnieuw tussen de tien en twintig parlementszetels kosten, zeggen peilingen. Waaronder die van kopstukken als oud-minister van Binnenlandse Zaken Michael Howard (Folkstone), oud-minister van Onderwijs Gillian Shephard (Zuidwest Norfolk), de huidige schaduwminister van Handel David Heathcote-Armory (Wells) en financieel specialist Oliver Letwin (Dorset West).

,,Tactisch stemmen is het logische gevolg van het corrupte first past the post-systeem'', zei LibDem-leider Charles Kennedy zondag. Nu premier Blair is teruggekomen op eerdere beloftes om evenredige vertegenwoordiging in te bouwen in het landelijke kiesstelsel, doen de burgers het ,,via de achterdeur'' zelf. Volgens Kenndey bewijst het dat evolutie van de politieke structuur en stemprocedures op termijn onvermijdelijk is.

Kiezers en politici huiveren nog, zegt Jason Buckley die tactisch stemmen via internet propageert. ,,Geen politicus durft hardop te zeggen dat zijn aanhang op the other guy moet stemmen en veel burgers zijn bang om een stem weg te geven.'' Buckley wil de Britten helpen die ,,misplaatste loyaliteit aan kansloze kandidaten'' te overwinnen. Wie voor A is, maar overweegt tactisch B te stemmen, laat zich op zijn website (www.tacticalvoter.net) registreren, waarna die stem wordt gekoppeld aan een A-stemmer in een ander district die bereid is tactisch B te stemmen. Bij voteswapping, overgewaaid uit Amerika, snijdt het mes zo aan twee kanten.

Buckley heeft tot nu toe niet meer dan zesduizend `stemmenparen' genoteerd, ,,een verwaarloosbare hoeveelheid'', geeft hij toe en bovendien is er geen garantie dat die kiezers donderdag woord houden of zelfs maar dat ze zijn wie ze zeggen. Maar uit de honderdduizenden keren dat de site is geraadpleegd blijkt volgens hem dat Britten in het algemeen de tactische stem begrijpen.

Buckley is niet de enige. Stophague.com koppelt tactische Labour- en LibDem-stemmen in Wimbledon en het Zuid-Londense buurdistrict Kingston. En VoteDorset.net, opgericht door zanger-tekstschrijver Billy Bragg, doet hetzelfde voor twee naastgelegen kringen aan de Engelse zuidkust.

Een minimale tactische swing bezorgt de Tories hier al twee blauwe ogen. Er zijn meer van zulke klappen nodig, gelooft de liberale oud-politicus Jeremy Thorpe. ,,Alleen een nieuwe massieve nederlaag zal ze doen beseffen dat de ruk naar rechts onder Hague ze ongeloofwaardig maakt als oppositie, laat staan als regeringspartij'', aldus Thorpe zondag.

Toch is de tactische stem meer dan een stem tegen de Tories, zei Billy Bragg tegen The Observer. ,,In heel Dorset haalden de Tories de vorige keer alle acht zetels, dankzij first past the post. Met een systeem van evenredige vertegenwoordiging, of als we allemaal tactisch zouden stemmen, zouden de Tories er vier of vijf krijgen, de LibDems drie en Labour één'', aldus Bragg. ,,En dat zou het totaal aantal uitgebrachte stemmen exact weerspiegelen.''

Evenredige vertegenwoordiging (`PR'), een vurige wens van LibDem, komt er voorlopig niet. De regering-Blair heeft die alleen deels willen invoeren voor de eigen parlementsverkiezingen van Schotland en Wales. Maar nationaal heeft hij zelf te veel baat bij het winner takes all-systeem, dat hem donderdag een nieuwe landslide kan bezorgen.

Op een bijeenkomst in Harlow, eveneens in Essex, riep Blair gisteren apathische partijgenoten, zwevende kiezers en `Tories-van-het-midden' op om donderdag niet thuis te blijven, maar Labour te gaan stemmen. Het kan zijn dat Blair de peilingen niet gelooft. Het kan ook dat hij zelf bang is voor tactische stemmen. Genoeg teleurgestelde Labour-stemmers van 1997: studenten, artsen, leraren, groenen of vrouwen. Van hen mag Blair wel doorregeren, maar ze vinden ook dat zijn huidige meerderheid (179 zetels) groot genoeg is.