`Ik ga geen dans van PvdA-kroonprinsen organiseren'

Ruud Koole, sinds drie maanden voorzitter van de PvdA, krijgt komende zaterdag zijn vuurdoop. Het nieuwe Politiek Forum mag dan onder zijn leiding brainstormen over het verkiezingsprogramma. ,,Op geen enkele discussie rust wat mij betreft een taboe.''

Een achtertuin in Oegstgeest, die makelaars zouden ophemelen in hun advertenties: zorgvuldig geknipt en gemaaid, omgeven door hoge oude bomen, waarin kraaien hun soms oorverdovende concerten krassen. Rieten stoelen en een hardhouten tafel bij openstaande tuindeuren. En Ruud Koole (1953), die praat in de laatste uren tussen strijklicht en duisternis.

Bijna drie maanden is hij nu voorzitter van de Partij van de Arbeid. Het PvdA-congres koos half maart verrassend voor de betrekkelijk onbekende politicoloog uit Leiden en niet voor Tweede-Kamerlid Sharon Dijksma, die de steun had van de `gevestigde orde' in Den Haag.

Komende zaterdag beleeft Koole zijn vuurdoop als partijvoorzitter, wanneer in Nijmegen onder zijn verantwoordelijkheid voor de eerste keer het `PvdA-parlement', Politiek Forum geheten, bijeenkomt. Het Forum (112 leden, minimaal driemaal per jaar bijeen te komen) moet een stevige impuls geven aan `het debat' binnen de PvdA. Om af te rekenen met de geur van bestuurscrisis en bederf die vorig jaar zo indringend opsteeg uit de PvdA-achterkamers. En om een antwoord te vinden op de `ideologische fletsheid' van het paarse tijdperk.

Hoe is de stemming nu in de partij?

,,Die is goed te noemen. Het partijcongres in maart heeft louterend gewerkt. Het algemene gevoel is nu: streep onder alle problemen en aan de slag voor de verkiezingen.''

Aan die catharsis heeft u op het congres zelf een krachtige bijdrage geleverd door excuses aan te bieden aan Marijke van Hees en andere vertrekkende bestuursleden niet te bedanken voor bewezen diensten.

,,Dat moest zo worden gezegd, vond ik. We moesten breken met die cultuur van slechte omgangsvormen die de PvdA aankleefde.''

Maar het effect van uw woorden was dat vertrekkende bestuursleden zich stampvoetend en huilend achter de coulissen hebben teruggetrokken. Ze vonden dat u hun de schuld van de bestuurscrisis in de schoenen schoof.

,,Ik heb daar zelf weinig van gemerkt. Ik heb in mijn eerste weken als voorzitter met veel mensen gesprekken gevoerd, ook met oud-bestuursleden. Er zijn irritaties over de gang van zaken in de aanloop naar het congres uitgepraat, soms hebben we gezegd: `We agree to disagree.'

Ook met Sharon Dijksma gepraat?

,,Zeker, ook met Sharon. Ik heb in de campagne steeds gezegd: ik heb niets tegen haar persoonlijk, maar ik vond dat ze te veel uit het professionele circuit kwam om voorzitter te kunnen worden.''

Sharon Dijksma wilde partijvoorzitter worden om groepen in de samenleving te mobiliseren die nu ondervertegenwoordigd zijn in de PvdA: vrouwen, jongeren, minderheden. Is dat ook uw ambitie?

,,Zeker, je hoeft toch niet per se zelf vrouw of jong of migrant te zijn om dat ook te willen?''

Intussen dreigt het Politiek Forum weer zo'n klassiek PvdA-bolwerk van vergadertijgers te worden. Wie de namenlijst bekijkt, komt vele partijbaronnen tegen die in het tijdperk-Rottenberg zijn uitgerangeerd en nu weer op hun plek zitten.

,,Ik zal niet beweren dat ik de samenstelling van het Politiek Forum optimaal vind, maar we moeten ook niet overdrijven. Een derde van de PvdA-leden is vrouw, maar in het Forum halen we dat aandeel net niet. Dat krijg je als diverse afdelingen en groepen in de partij afzonderlijk hun afgevaardigden aanwijzen. Ieder van hen is democratisch gekozen, maar de optelsom van al die keuzes leidt niet automatisch tot een evenwichtige samenstelling van zo'n orgaan.''

Wordt het meteen spannend en bruisend op het eerste Forum?

,,Het wordt in ieder geval anders. Niet met vooraf rondgestuurde teksten, amendementen en preadviezen en zo. We gaan onder meer praten over veiligheid in de directe leefomgeving. Dit moet ideeën opleveren voor het nieuwe verkiezingsprogramma. Tot dusver lieten we een programcommissie eerst een concept maken, dat vervolgens rondging in de partij.''

En losse, `wilde' ideeën krijgen volop de ruimte?

,,Aan het eind van iedere bijeenkomst komt een ronde over `actuele politiek'. Dan kan iedereen pleiten voor of tegen wat dan ook, mits het actueel is natuurlijk.''

Maar besluiten kan het Forum niet nemen.

,,Het kan `zwaarwegende adviezen' geven aan het bestuur, de Kamerfractie of bewindslieden. Echte besluiten blijven voorbehouden aan het partijcongres.''

Stel, het Forum zegt: we gaan eens fijn praten over de hypotheekrente. Sterker nog, het Forum komt tot een uitspraak: afschaffen die fiscale aftrekbaarheid!

,,Op geen enkele discussie rust wat mij betreft een taboe, dus ook niet op discussie over de hypotheekrente. Een pleidooi voor afschaffing zal in de PvdA natuurlijk geen kans maken. Dat heeft met de betrouwbare overheid te maken. Je kunt niet eerst mensen allerlei financiële verplichtingen voor 25, 30 jaar laten aangaan en vervolgens de regels radicaal willen veranderen.

,,Iets anders is dat we moeten kunnen praten over onderdelen in het systeem die wij minder rechtvaardig vinden. De afgelopen jaren zijn daarbij, mede dankzij de PvdA, al goeie besluiten genomen: het tweede huis is niet meer aftrekbaar, de aftrek van consumptief krediet is aangepakt. Zo kun je je ook afvragen of mensen met een groot eigen vermogen wel zo veel moeten profiteren van fiscaal voordeel bij een huis van drie miljoen. Je zou kunnen denken aan verschillende tarieven of aan limieten, zonder dat ik dat nu meteen in de fiscale techniek zou kunnen aangeven. Dat gesprek moet dan worden gevoerd in de brede discussie over belastingheffing, inkomenspolitiek, lastenverdeling en noem maar op.''

Andere suggestie voor het Politiek Forum. Het spreekt uit: Bram Peper moet 64.000 gulden terugbetalen aan de gemeente Rotterdam en hij moet ophouden met die egocampagne, want die is schadelijk voor het aanzien van de PvdA.

,,Dit specifieke geval lijkt me geen zaak voor het Politiek Forum, maar een discussie over bestuurlijke integriteit zou ik nooit uit de weg willen gaan.''

Heeft Bram Peper als burgemeester van Rotterdam bestuurlijk integer gehandeld?

,,Het zou natuurlijk interessant zijn als ik ja of nee zeg. Maar de feiten zijn interessanter. Bram Peper heeft met het openbaar ministerie een schikking getroffen over 7.000 gulden aan onterechte declaraties. De Rotterdamse raad heeft een moreel beroep op hem gedaan om 64.000 gulden terug te betalen.''

Ja, dus...?

,,Dus ontzeg ik Peper niet het recht om zichzelf te verdedigen, als hij vindt dat hij ten onrechte in opspraak is geraakt. Maar tegelijk stel ik vast dat het OM en de Rotterdamse gemeenteraad daar toch anders over denken.''

Ad Melkert zei in december, na de schikking met het OM, dat Pepers naam voldoende was gezuiverd om weer een functie in het openbaar bestuur te kunnen aanvaarden.

,,Bestuurlijke integriteit is van cruciaal belang voor onze samenleving. En zeker voor de PvdA, die terecht hoge verwachtingen van het openbaar bestuur heeft. Zolang iemand omstreden is, kan hij wat mij betreft geen functie vervullen in het openbaar bestuur.''

De PvdA-fractieleider in de Rotterdamse raad riep u vorige week in deze krant op met Peper te gaan praten, nu hij zelf ieder rechtstreeks gesprek met Rotterdamse bestuurders blijft weigeren.

,,Dat verzoek heeft mij tot dusver niet bereikt, maar als beide partijen mij zouden vragen te bemiddelen, wil ik best eens het gesprek aangaan.''

De Rotterdamse fractieleider zei ook: de PvdA moet kiezen of ze de partij wil zijn van Bram Peper of van Ien Dales, die als minister krachtig heeft gepleit voor bestuurlijke integriteit. Wat kiest de PvdA-voorzitter?

,,De partij van Ien Dales natuurlijk. Zij is nooit in opspraak geweest.''

En wat kiest de PvdA-voorzitter: Kok of Melkert als lijsttrekker?

,,Als Kok in augustus aangeeft dat hij beschikbaar is, zeg ik onmiddellijk: Kok. Zo niet, dan is Ad Melkert een uitstekende kandidaat-lijsttrekker. Maar het congres beslist uiteindelijk.''

Anders gezegd: het congres bezegelt dan iets wat in de praktijk allang is geregeld.

,,Nee, dat beeld van achterkamertjes is echt onzin. We hebben glasheldere procedures, waarbij iedereen een kans maakt die zich beschikbaar stelt als kandidaat.''

Zou u het toejuichen als bijvoorbeeld Wouter Bos (staatssecretaris van Financiën, red.) bekendmaakt: `Ik wil het wel opnemen tegen Ad Melkert?' Het is tenslotte gezond als er wat te kiezen valt in een partij.

,,Iedere kandidaat die zichzelf aanmeldt, krijgt van mij in principe alle ruimte om z'n kandidatuur te bepleiten. Maar zelf ga ik geen actieve rol spelen om een soort dans van kroonprinsen te organiseren.''

U heeft bij herhaling gezegd dat de PvdA en PvdA-leider Kok de afgelopen jaren `ideologisch te flets' zijn geweest. U bepleit een PvdA die `duidelijk links van het midden' staat. Wat zal daarvan te merken zijn in het verkiezingsprogramma?

,,Ik reken het niet tot mijn taak als voorzitter om allerlei eigen standpunten uit te dragen. Wel kan ik aangeven waarover volgens mij de discussie in de partij moet gaan. Dan zeg ik: internationale solidariteit met arme landen, Europa socialer en democratischer maken. Plus in Nederland de bekende trits: zorg, onderwijs en veiligheid, waarbij wat mij betreft nadrukkelijk ook milieu moet worden genoemd.''

Weinig verrassend. Dat zijn allemaal bekende thema's uit het politieke midden.

,,Dat valt nog te bezien. Neem zo'n thema als Europa. Daarover wordt nu gesproken in onze programcommissie. Tot dusver is Europa een apart hoofdstuk in ons program geweest. Ik zeg: Europa moet als een rode draad door alle hoofdstukken van het program lopen. Landbouw, misdaadbestrijding, internationale veiligheid, overal moeten we onze politieke keuzes in een breder perspectief plaatsen. Mondialisering, migratiestromen, vergrijzing, dat zijn de kwesties van deze tijd. Je komt nergens als je dat met louter Nederlandse standpunten benadert.''

Daarmee heeft u nog niets genoemd dat de PvdA weer tot een `partij met een duidelijk links profiel' maakt, zoals u herhaaldelijk heeft bepleit.

,,Dat linkse profiel zit voor mij in het creëren van gelijke startposities voor mensen, zodat er gelijke ontplooiingskansen ontstaan. Het zit in de woorden `spreiding van kennis, macht en inkomen' uit de jaren zeventig. En in het begrip `personalisme' uit de tijd van de oprichting van de PvdA in 1946, wat wil zeggen dat individuen zich ontplooien in gemeenschappen, zodat je hoge eisen moet stellen aan de kwaliteit van gemeenschappelijke voorzieningen. Dat zijn noties uit andere tijden, die nog steeds grote betekenis kunnen hebben voor de moderne sociaal-democratie.''