Elke goede stad is per definitie ook multicultureel

Amstelveld is een van de weinige pleinen in de Amsterdamse binnenstad. Het midden van het plein is ingericht als een informeel voetbalveld. Daaromheen staan bomen, banken, een speelplekje voor kleine kinderen, een stamkroeg en een chique café-restaurant. Op maandagochtend wordt hier de bloemenmarkt gehouden en dat heeft altijd iets van een buurtfeest. Een echte stedelijke plek dus, met ruimte voor bewoners en toeristen, voor kinderen en ouderen, voor drukke yuppies en voor zwervers. Twee scènes van het Amstelveld herinner ik me altijd als de multiculturele stad ter sprake komt.

De eerste scène speelt zich af op een van de mooiere dagen in mei. Jongens tussen 10 en 12 jaar, waaronder enkele blonde krullenbollen, twee zwarte jongens, een jongen met tourban, twee van Aziatische afkomst en een meisje, voetballen op het midden van het veld. Een heel gewone scène, die zich waarschijnlijk vaak herhaalt, met net wat andere acteurs. Een multiculturele stad is op zijn best als de ontmoeting van verschillende culturen zo vanzelfsprekend is dat niemand daarover hoeft na te denken, dat je daarbij niet eens stil staat.

De tweede scène wordt opgezet door de wekelijkse bloemenmarkt en een harmonicaspeler. Zijn repertoire is samengesteld uit traditionele liedjes uit alle delen van voormalig Joegoslavië. Zo'n repertoire zou in geen van de nieuwe kleine staten ergens op een plein gespeeld kunnen worden, maar hier op het Amstelveld kan het wel. Daarom is hij ook hier, en niet daar. Net als vele andere ex-Joegoslaven heeft hij in deze stad de culturele ruimte en openheid gevonden die daar door het uiteenvallen van het land en haar culturele gebied, verloren gingen. Openheid voor andere culturen is kenmerkend voor de multiculturele stad.

Elke goede stad is per definitie ook multicultureel. Mensen wonen in de stad vanwege de mogelijkheden voor diverse contacten en activiteiten. Stedelingen hebben onderling meer gemeen dan ieder met zijn eigen oorspronkelijke oord. Leven in een stad betekent het maken van netwerken door het werk, wonen in een buurt, hobby, sport, uitgaan.

Het is logisch dat de immigranten juist de grote steden kiezen als hun nieuwe onderkomen. Behalve de praktische voordelen, biedt de stad ook de mogelijkheid voor het opbouwen van verbondenheid met de nieuwe omgeving. Gevoel dat je ergens bij hoort en ergens `thuis' bent is belangrijk voor iemand die eigen land, cultuur, familie en vrienden heeft achtergelaten. Maar, het goed functioneren van de multiculturele stad gaat lang niet altijd even soepel en vanzelf.

Immigratie, groei, conflicten, verval en opbouw zijn door de geschiedenis heen bekende verschijnselen in de grotere steden. Zelfs in Amsterdam, met al zijn openheid en grote aantal immigranten kunnen voorbeelden van de buurten gegeven worden waar het moeilijk gaat: arme buurten, met goedkope kleine woningen, gebrek aan voorzieningen en meerderheid van economisch zwakke bewoners. Onveilige straten, drugs en criminaliteit zijn in deze buurten veroorzaakt door sociale redenen, maar krijgen snel ook de etnische kleur. Want, veel immigranten horen tot de lager opgeleide en minder verdienende bevolkingsgroepen. Verwaarlozing van dit soort problemen kan tot diepe breuken in de samenleving en tot het uiteenvallen van de structuur van de multiculturele stad leiden.

In Amsterdam en in andere Nederlandse steden wordt hard gewerkt aan en veel geïnvesteerd in het verbeteren van deze buurten. Reconstructie van de Bijlmer en geplande interventies in de westelijke tuinsteden zijn voorbeelden van de recente interventies van de gemeente. Wat oudere voorbeelden als de Dapperbuurt, de Kinkerstraat en gedeeltelijk ook De Pijp, laten nu, een aantal jaar later, duidelijk de voordelen van een multiculturele stad zien. De bewoners van deze buurten, zowel `oude' als `nieuwe' Nederlanders voelen zich daar thuis. Het kenmerk van de identiteit van hun wijk die zij als de belangrijkste kwaliteit ervaren, is juist die mix van verschillende culturen.

Interventies van de overheid, de gemeente, zijn essentieel voor het verbeteren van het sociale klimaat en daarmee ook voor het goed functioneren van de multiculturele stad. Een sterke en ook buiten Nederland gewaardeerde stedenbouwkundige en volkshuisvestingstraditie is de oorsprong van deze manier van omgaan met de stad. Een randvoorwaarde voor een goed functionerende multiculturele stad is dat de overheid haar rol hierin blijft vervullen, en dat de stad niet aan de `vrije markt' overgelaten wordt. Het blijven zorgen voor een sociale mix, zowel in oude als in nieuwe buurten, zoals IJburg, samen met de zorg voor de leefbare en multifunctionele openbare ruimte zijn de drijvende krachten achter de vitale, multiculturele stad.

De twee scènes van het Amstelveld geven er misschien een vereenvoudigd en rooskleurig beeld aan, maar juist door dit soort voorbeelden kunnen wij het makkelijkst de voornaamste kwaliteiten van een multiculturele stad en noodzaak van haar behoud laten zien.

Mirjana Milanovic is stedenbouwkundige en afkomstig uit voormalig Joegoslavië. Als opvolger van deze estafettecolumn voor `nieuwe Nederlanders' nodigt zij de arts Vladan Ilic uit.