Echte Rus is voor de monarchie

Vandaag begint een vierdaags staatsbezoek van koningin Beatrix en kroonprins Willem-Alexander aan Rusland. De Russische adel hoopt dat het bezoek bijdraagt tot de terugkeer van de tsaar.

Het is even zoeken naar het hoofdkwartier van de Russische Adelbond. Een bouwvallig paleisje achter het Poesjkin-Museum, zo is het ons beschreven. We zien een pokdalige gevel met hamers en sikkels, dichtgetimmerde ramen, een rijtje schuurtjes. Tussen manshoog onkruid staat een autobrug weg te roesten. Vanuit dit kraakpand moet de monarchie in ere worden hersteld?

Dan schrijdt een man in zondags pak langs, de borst vol medailles. Zijn baard is getrimd in de stijl van Nicolaas II, de laatste tsaar. Hij keuvelt wat met een kaalgeschoren man in hagelwit kozakkenuniform en een enorme gepunte snor. We zitten dus goed: hier bevindt zich de Russische Adelbond. Een trap, een vochtige gang met losse bosjes stroomdraden, en daar hebben we de balzaal. Tussen ongeverfd gipsplaat danst de bloem van de Russische adel. De gasten wedijveren in hooghartige blikken, hier en daar klinkt een woordje Frans. Toch, op de dansvloer heerst niet de wals of de quadrille, maar gewoon Julio Iglesias.

Een rondgang in de balzaal leert dat weinig edelen op de hoogte zijn van het naderende staatsbezoek van koningin Beatrix, die als achter-achter-kleindochter van tsarendochter Anna Paulovna toch 1/32 deel Romanov-bloed in de aderen heeft. De kozak Vladimir Oestinov is een uitzondering. ,,Een toast op koningin Beratrix'', brult hij. Enkele aanwezigen heffen het glas. ,,Natuurlijk ben ik voor de monarchie'', vervolgt Oestinov. ,,Ik ben toch een Rus?''

Eind jaren tachtig kroop de Russische adel weer uit hun schulp. Zevenduizend Russen – leraren, ingenieurs, loodgieters – konden een stamboom overleggen en werden lid van de Adelbond. Velen zijn straatarm, erkent graaf Roman Jevgenevitsj Vasiljavski. Zo is Vasiljavski zelf sportinstructeur, maar gaat zijn stamboom terug op oude Pools-Russische, zelfs Etruskische adel. (,,Mijn stamvaders vluchtten in de zesde eeuw voor Christus naar Rusland'') Bloed verloochent zich niet, ware beschaving zit van binnen.

In 1992 schonk president Jeltsin de Adelbond een paleisje van het geslacht Dolgoroeki, op een steenworp van het Kremlin. Veel kans op teruggave van hun landgoederen en paleizen had de adel ook in het post-communistische Rusland niet, maar één paleisje leek Jeltsin het minste. Het was een kaal gepikt karkas. In 1924 hadden de bolsjewieken er het `Museum van de grondleggers van het marxisme-leninisme' alsmede de redactie van 'De Communist' gehuisvest. ,,Die hebben hier begin 1992 alles uitgesloopt. Meubels, parket, deuren, koperwerk, zelfs raamkozijnen'', moppert Vasiljavski. ,,Het ontbreekt ons aan geld om de zaak te restaureren.''

Inmiddels is de Adelbond in een proces gewikkeld met de stad Moskou, dat de berooide aristocraten verwijt het monumentale paleis uit te wonen. Moskou wil dat het een dependance van het Poesjkin-museum wordt. ,,In het belang van de cultuur'', zegt Vasiljavski. ,,Maar het is gewoon een stuk onroerend goed van 15 miljoen dollar dat ze willen hebben. Wij aristocraten worden opnieuw beroofd, net als in 1917.''

Dan moet ook de Interregionale Monarchistische Beweging verhuizen, die vanuit het Dolgoroeki-paleis de Russische geesten rijp maakt voor de terugkeer van de tsaar. Voorzitter is Kirill Nemirovitsj-Dantsjenko, een broodmagere jongeman met de intense blik van een kluizenaar. Hij is een beschaafde monarchist. Bij hem geen samenzweringen van joden en vrijmetselaars tegen moedertje Rusland, zo vaak te horen bij de talloze neo-fascisten en kozakken die de monarchie willen herstellen. Nemirovitsj-Dantsjenko hoopt het Russische volk via zijn `massamedia' - blaadjes uit een stencilmachine - langzaam rijp te maken voor de monarchie. ,,Voor mensen die al tachtig jaar zonder tsaar leven, heeft de monarchie iets sprookjesachtigs'', zegt hij. ,,Daarom is het van groot belang dat het Russische volk kan zien dat een vorstin, uw koningin Beatrix, onze president ontmoet. Een ongewoon intelligente en plichtsbewuste vorstin, een fascinerend vertegenwoordigster van de oude elite, die de diepste tradities van Europa belichaamt.''

Menorvositsj-Dantsjenko steunt de aanspraak van Georgi Michaelovitsj op de tsarentroon. Giorgi is de achter-kleinzoon van grootvorst Kirill Vladimirovitsj, een volle neef van de laatste tsaar Nicolaas II. Deze Kirill trouwde met zijn volle nicht, voor Nicolaas II een reden om hem tijdelijk te verbannen. Dit zat Kirill zo dwars, dat hij tijdens de revolutie van 1917 de rode vlag uithing en met de bolsjewieken marcheerde. In ballingschap kroonde hij zichzelf in 1924 toch maar tot tsaar. Zijn achterkleinzoon Georgi - een slechts Russisch prekende jongeman - heeft die titel nu geërfd. In Rusland geldt hij als dé kandidaat, hoewel anderen de stokoude Nikolaj Romanovitsj als het hoofd van de familie zien.

Debatten over het herstel van de monarchie waren er vooral in 1997, toen het gebeente van de vermoorde tsarenfamilie in St.Petersburg werd herbegraven. Een golf van half-religieus sentiment over de laatste tsaar spoelde over het land. Vorig jaar verklaarde de orthodoxe kerk Nicolaas II heilig, hoewel dat volgens de kerk geen ,,canonisering van de monarchie als enige regeringsvorm is''.

Een derde van de Russen staat niet onsympathiek tegenover de monarchie. Onder hen president Jeltsin. ,,Het is goed dat de mensheid vasthoudt aan deze traditie'', schreef hij vorig jaar. ,,Hoewel wij nu het derde millennium betreden, zit er toch iets in.'' Jeltsin kwam tot deze bespiegeling naar aanleiding van de Spaanse monarch Juan Carlos, die na de dood van dictator Franco de democratie herstelde en een staatsgreep voorkwam.

Juan Carlos is voor veel Russische monarchisten een bron van inspiratie. De prominente monarchist prins Vadim Lopuchin, in het dagelijks leven seksuoloog, denkt dat Rusland zo iemand nodig heeft. ,,Iemand met absoluut moreel gezag, die stabiliteit kan brengen'', zegt Lopuchin. ,,Bij elk besluit wordt de vorst geraadpleegd. Als een politicus een staatsgreep beraamt of tegen de wensen van het volk ingaat, grijpt de vorst in. Zo zal ook uw koningin een premier ten val te brengen die de grondwet schendt.''

Een constitutionele monarchie is heel aardig, herstel van de autocratie nog beter. In het delen van de macht is men in Rusland van oudsher niet zo goed. Onwaarschijnlijk? Lopuchin: ,,Niemand voorzag de revolutie van 1917, begin augustus 1991 wist niemand dat binnen een maand de Sovjet Unie uiteen zou vallen. Niets is hier onmogelijk.''