Rechtszaak nog onzeker

Fred Derby's traumatische uren in Fort Zeelandia speelden zich af in een woelig Suriname. Het Militair Gezag, na de coup van 1980 de feitelijke machthebbers, was steeds minder populair geworden. En dat terwijl de staatsgreep, na de corrupte regering-Arron, in eerste instantie door velen betrekkelijk enthousiast was ontvangen. Ook Derby, die een sterk nationalistische achtergrond had, zag niets in de etnisch georiënteerde `oude politieke partijen' en adviseerde in eerste instantie zelfs de militairen.

Maar de Surinaamse onderofficieren, onder leiding van Desi Bouterse, misten een coherente visie op de rol van het leger. Onder andere gevoed door ultralinkse groeperingen, verloor `De Groep van Zestien' (de coupplegers) de democratie uit het oog. Het leidde tot protesten uit de universitaire wereld, de journalistiek en de vakbeweging. Daarbij verschilde Derby's vakbond C-47 van inzicht met de andere vakbond, de Moederbond van Cyrill Daal. Derby was ervan overtuigd dat te harde acties de militairen alleen maar zouden provoceren en was bovendien bang dat de Moederbond terug wilde naar de oude politiek.

Op 8 december sloegen Bouterse en zijn mannen ongenadig hard toe. Vijftien critici werden vermoord, alleen Derby overleefde, door toedoen van Desi Bouterse persoonlijk. Enkele maanden geleden gaf de voormalige legerleider, die de verantwoordelijkheid voor de moorden heeft erkend, zijn verklaring: Derby zou de militairen in 1982 regelmatig van informatie hebben voorzien uit het oppositionele kamp. Hij was een ,,mol'' en daarom zou hij zijn gespaard. Derby zelf ontkende deze aantijging, maar wilde er niet uitgebreid op ingaan. In de verklaring op band geeft Derby wel voor het eerst meer duiding aan het verhaal dat hij betrokken zou zijn geweest bij het opstellen van de militaire verklaring over de moorden. Maar wat zijn rol precies was, blijft onduidelijk. Hij zei daar zelf altijd over dat ,,alles duidelijk zal worden in de rechtszaal.''

Of het ooit zover komt, is nog onduidelijk. Zowel in Nederland als Suriname loopt een justitieel onderzoek naar de decembermoorden. In Nederland staat het onderzoek op een laag pitje, omdat de Hoge Raad zich, op verzoek van het openbaar ministerie, zal uitspreken over de vraag of er wel rechtsmacht is om hier te vervolgen. In Suriname verloopt het gerechtelijk vooronderzoek erg traag, tot ergernis van Derby zelf die de regering daar kort voor zijn dood nog op wees. Het is niet zo dat de nu boven water gekomen verklaring op geluidsband de eerste bijdrage van Derby aan de dossiervorming is.

Onlangs legde hij al een uitgebreide verklaring bij het politieteam af dat de moorden onderzoekt. Die komt in grote lijnen overeen met de geluidsband, zodat deze als steunbewijs kan worden gebruikt. Eerder had Derby ook al over de decembermoorden verklaard in het blad Kompas en tijdens een emotionele persconferentie, enkele maanden geleden.

Belangrijkste aspect is Derby's getuigenis dat Bouterse zelf in Fort Zeelandia aanwezig was, iets wat de voormalig legerleider ontkent. Of Bouterse zelf ook moordde, heeft Derby niet kunnen waarnemen. Waarom zijn leven gespaard werd, wist ook Derby niet. De enige die dat geheim kan onthullen, is de man die hem in de avond van 8 december levend Fort Zeelandia liet verlaten: Desi Bouterse.