Helse huiselijkheid met effectbejag

Twee mensen leven betrekkelijk gelukkig samen, het kunnen een man en een vrouw zijn. Er komt een derde en de aanvankelijk harmonieuze verhouding explodeert. De nieuweling, de zogeheten `indringer', drijft het tweetal uiteen. Dit toneelgenre, met het indringer-motief, heeft vooral Harold Pinter tot grote bloei gebracht. Telkens escaleert een situatie tot dramatische hoogten dankzij, of eerder: door toedoen van de indringer.

Het theatergezelschap Carver heeft in zijn toneelvoorstelling Fred gebruik gemaakt van hetzelfde thema. Twee zussen wonen samen in een huis, Mary en Paula, gespeeld door Lenny Breederveld en Beppie Melissen. Fred, Paula's man, is nog geen maand geleden gestorven. In de openingsscène zien we Paula de klerenkast van haar man opruimen; ietwat verweesd schuift ze met de knaapjes heen en weer. Enkele pakken en colberts bewaart ze.

Ik herinner me de toneelvoorstelling uit 1997, die werd bekroond met de Albert van Dalsumprijs en de Prijs van de Kritiek. Die eer is terecht. Fred was een ingetogen, tragische uitvoering met een grote aandacht voor pijnlijke, alledaagse momenten. Dezelfde spelers staan nu voor de camera.

De afstand van het publiek tot de acteurs is verdwenen, de camera, geleid door Tom Erisman, zoomt genadeloos in op de personages. De zorgelijke, piekerende Paula zal nooit het huis verlaten. Tussen de muren en ramen is ze opgesloten in een claustrofobisch, bijna ondraaglijk bestaan. De indringer is Arthur (René van 't Hof), door Mary geïnviteerd. Zij begint heimelijk een amoureuze verhouding met hem. Maar Arthur spoort niet in zijn hoofd. Hij spreekt geen enkele zin fatsoenlijk uit en in zijn ogen blikkert een gevaarlijke waanzin. In de liefde is hij keihard, tot schrik van Mary. Ze wijst hem af, waarna Arthur zijn gevoelens op de oudere Paula richt, die zich opstelt als een moederfiguur.

Het gesloten huis wordt een beklemmende hel. Aanvankelijk, op het toneel, verliepen de gesprekken met beheersing, al waren ze soms sarrend en zuigend van de kant van Mary, nu wordt er in de film gegild en gekrijst. Rustgevende momenten vormen de sfeerrijke muziek. Regisseur Wilbert Bank heeft de intimiteit van de voorstelling, destijds geregisseerd door Helmert Woudenberg, omgezet in een surrealistische setting, aangrijpend maar ook naar het einde toe al te overdadig. Dat is jammer. Het subtiele spel van de drie acteurs is krachtig genoeg om met gedemptheid een groot effect te bereiken.

Fred (Wilbert Bank, 2000, Ned.), zondag, Ned.3, 22.35-23.35u.