Zonder bijbel, maar met beurskoers

U leidt een succesvol baggerbedrijf, de grootste op de vrije wereldmarkt. Wat wilt u nog meer?

U bent een succesvolle fabrikant en verkoper van babyvoeding en vitaminepillen, de grootste ter wereld. Wat wilt u nog meer?

U leidt de meest succesvolle onafhankelijke Nederlandse zakenbank. Wat wilt u nog meer?

Boskalis, Numico, Kempen & Co. Ze willen allemaal meer. De baggerdivisie van HBG. Of een hogere beurskoers, want dat is nu ,,een hondenfooi'', zei Numico-topman J. van der Wielen tegen Het Financieele Dagblad. Dan liever een overname door een farmaconcern. Kempen heeft het overnamebod al in de knip, van de Frans-Belgische bank Dexia.

Managers willen altijd meer, dat zit in de aard van het beestje. Zij geloven nog in maakbaarheid, dat zij althans hun eigen bedrijf en hun bedrijfstak naar hun hand kunnen zetten. Bomen groeien voor hen pas echt lekker als zij tot in de hemel groeien. De cultus van de kolos. Zij zijn de moderne zendelingen, zonder bijbel, met beurskoers. En de beleggers geloven met hen mee.

Meer marktaandeel. Meer winst. Van lieverlee ook meer personeel, al probeert een moderne topmanager die vanzelfsprekende reflex zo rigoreus mogelijk te bestrijden. En meer salaris natuurlijk. En dat gaat vervolgens vanzelf dankzij de winstafhankelijke beloningsregelingen die naar Amerikaans voorbeeld de Nederlandse markt overspoelen.

Topmanagers van bedrijven met meer dan 1 miljard gulden omzet zagen hun beloning daardoor vorig jaar met bijna 9 procent stijgen, echte toppers zelfs met ruim 13 procent. De bron is onverdacht: de werkgeversvereniging VNO-NCW zelf.

De beloningen zijn hoger en imponerender, meer dan een miljoen euro de man wordt steeds gewoner. Maar de cruciale verandering zit 'm niet eens in de cijfers, maar in het ongeduld. Resultaat nu.

Jarenlang ploeteren met onderzoek en ontwikkeling, je langzaam maar zeker ingraven in nieuwe markten, consequent de tevredenheid van klanten verhogen, dat is wel echt ondernemen, maar het duurt jaren en wat is dat nog waard op de effectenbeurs?

Ongeduld zet een premie op het indrukken van het gaspedaal. Je bent sneller bij je doel, of je eindigt in een airbag, of erger. En de samenleving is meeveranderd. Instant communicatie, via internet. Waarom wachten met bellen tot je thuis bent, als je tram- en treinpubliek kunt ergeren door een mobiel te gebruiken?

Waar zouden het flitskapitaal en het fusie- en overnamecircus zijn zonder uitvingen als de pc en de spreadsheet? Gemiddeld bezit een belegger in Numico zijn aandelen maar zestig dagen, zei topman Van der Wielen vorige week in deze krant. Was het een klacht, een verontschuldiging of het beste argument om een koper voor Numico te zoeken?

Dynamiek is de norm. Stabiliteit verdacht. De perceptie van verandering, kansen en onplooiingsmogelijkheden zou wel eens een sluimerende reden kunnen zijn dat het bedrijfsleven makkelijker personeel aantrekt dan de overheid en gelieerde bedrijfstakken als zorg en onderwijs.

De dynamiek van vandaag is de onrust van morgen en de paniek van overmorgen. Als de beurskoers inzakt verwachten de gelovige beleggers van weleer prompte actie, althans zo reageren de topmanagers, die dankzij aandelen- en optieregelingen zelf ook belegger in hun eigen bedrijf zijn geworden.

Dan blijken de remedies tamelijk simpel. Veel tijd om tegenslag te overwinnen is er niet. In het eerste kwartaal volgt dramatisch banenverlies. In het tweede kwartaal worden managers vervangen. In het derde kwartaal worden gegadigen voor het hele of opgedeelde bedrijf gezocht. Zie de val van telecomtoeleverancier Lucent.

Ondernemen is overnemen of overgenomen worden. ,,Met de huidige koerswinstverhouding van 16 kunnen we eigenlijk geen bedrijf meer overnemen'', klaagde de Numico-topman vorige week. ,,De lage koers maakt voor ons een aantal dingen onmogelijk.''

Jammer dan, zou je zeggen, en doorgaan met de mogelijkheden die er wél zijn. Zit Boskalis zonder de baggerdivisie van HBG echt aan de grond, of besteden de topmanagers oeverloos veel tijd aan een overnamepoging met geringe kans van slagen, terwijl de winstgevendheid van hun eigen baggerbedrijf achterblijft bij die van HBG? En zou Kempen niet vrolijk kunnen doorgaan als een gespecialiseerde regionale zakenbank?

De cultus van de kolos zit kennelijk ingebakken in de ondernemingsgewijze productie, waarin managers een redelijk vrije hand hebben zolang zij de andere belanghebbenden bij de onderneming kunnen appaiseren.

Nieuw is dat ook managers van publieke ondernemingen, zoals de NS en Schiphol, dit gedrag kopiëren. Vooruitlopend op de beursgang profileert Schiphol zich in paginagrote advertenties als zendeling, die ook andere landen wil laten delen in de genoegen van zijn AirportCities.

De Spoorwegen op hun beurt mikken op verliesgevende lijnen in Polen. Al had de NS een voortreffelijke staat van dienst in Nederland, dan nog is de logica van buitenlandse expansie vanuit het belang van de Nederlandse reiziger niet uit te leggen. Echt gevaarlijk wordt het echter voor de burger/belastingbetaler en de reiziger/kaartjeskoper als de NS-topman met een zeker nonchalance vertelt dat hij niet meer dan ,,ooit eens één uur aandacht'' heeft besteed aan de Poolse plannen.