`De trompettist speelt twee keer zo hard'

Ooit was The Ex een punkband, nu spelen ze met orkest en dirigent. Voor hun beperkte speltechniek schamen ze zich nog steeds niet. ,,De intensiteit is er wel'', zegt de bassist.

The Ex bracht bijna tegelijkertijd twee sterk uiteenlopende cd's uit. Op Dizzy Spells werkte de Amsterdamse groep, net als op voorganger Starters Alternators, met hun oude fan Steve Albini achter de knoppen. Op Een Rondje Holland werd de groep bijgestaan door een twintig man sterk Ex Orkest. Jan Mulder leverde de teksten, Nederlandstalige deze keer, een unicum in 22 jaar Ex-geschiedenis.

Een Rondje Holland is het resultaat van een project ter gelegenheid van het Holland Festival, vorig jaar. `Klassiekers' uit het Ex-repertoire klinken ineens heel anders als ze gespeeld worden met nog eens twintig muzikanten, deels afkomstig uit de Nederlandse improvisatiescene.

,,Het idee was om Ex-muziek te laten horen op een andere manier dan normaal, maar wel met dezelfde energie'', zegt bassist Luc Ex. Het project is een vervolg op eerdere samenwerkingsverbanden met improvisatoren, die een hoogtepunt vonden in een project met het ICP Orkest op de Groninger Jazzmarathon, enkele jaren geleden. ,,Dat was heel vrij, voor dit project moest het iets gedisciplineerder.'' Gitarist Terrie Ex: ,,Meer in dienst van het nummer, minder in dienst van de individuele muzikanten.''

Daarom stond er deze keer ook een dirigent voor het orkest, Hamish McKeigh. Luc: ,,Een goede dirigent vinden, dat was nog het moeilijkste. McKeigh, die ooit in Nederland woonde, moesten we nu uit Nieuw-Zeeland laten komen.'' Verder stammen de meeste muzikanten uit Nederland. Ze werden vooral aangezocht op hun geluid, op hun affiniteit met de muziek van The Ex. ,,De Italiaanse trompettist Roy Paci speelt twee keer zo hard als de gemiddelde Nederlander'', zegt Terrie. ,,Dat moesten we hebben.''

The Ex heeft altijd al veel gespeeld met muzikanten van buiten de eigen scene. Terrie: ,,Onze cd's zijn onder te verdelen in twee takken: sommige zijn meer live-achtig, anderen meer experimenteel. Op de platen in die categorie werken we graag met anderen. Als we iemand horen spelen, denken we soms: hé, die zou wel wat voor ons zijn. Dat gaat heel intuïtief, dat kun je van te voren niet beredeneren.'' ,,Het lijken twee heel verschillende takken'', zegt Luc, ,,maar de kern is hetzelfde. Het blijft Ex-muziek. Met het Ex Orkest spelen we niet heel anders dan met zijn vijven.''

Ooit werd The Ex opgericht met het idee van een punkband in het achterhoofd. ,,Maar we speelden te slecht, zelfs voor een punkband'', lacht Terrie. ,,We speelden met een drumster die nog nooit van punk gehoord had en zich afvroeg waarom men toch met bier gooide.'' De groep is niet in dat punk-kader blijven steken. Terrie: ,,Als je alleen naar rock luistert, ben je niet goed bezig. Als je ook bezig bent met wereldmuziek of modern-klassiek, stel je je oren toch meer open.''

En voor je het weet kruipen zulke invloeden in je muziek, op een intuïtieve manier in het geval van The Ex. Luc: ,,Binnenkort gaan we optreden in Ethiopië, dan heb je best kans dat we ook een paar Ethiopische nummers spelen. Je weet niet wat voor invloed dat heeft op de muziek van The Ex. Dat hebben we niet in de hand.''

Dat komt ook door het gelimiteerde spelpeil, waar de leden van The Ex zich zonder schaamte op laten voorstaan. Terrie: ,,Gelimiteerd qua speltechniek, niet qua zeggingskracht. En dat is waar het om gaat. Als je met die jazzmuzikanten speelt, dan voel je wel dat er iets is. Het werkt wel op die manier, en die lui hebben er geen problemen mee om met ons te spelen.'' Luc: ,,De techniek in onze vingers is misschien niet je dat, maar met onze oren is niets mis. De intensiteit is er wel.''

Op de hoes van Disturbing Domestic Peace, het debuutalbum van de groep, is een ME-er te zien die een voordeur inhakt. Die plaat verscheen in 1981, de hoogtijdagen van de kraakbeweging waarmee The Ex lange tijd gelieerd was. De kraakbeweging is verdampt, het politieke engagement van de groep neemt nu andere vormen aan. Luc: ,,Vroeger speelden we in het kraakcircuit, nu nemen we een koraspeler uit Mali mee op toernee. Voor mijn gevoel is dat hetzelfde. We houden er geen uitgewerkt politiek programma op na, maar dat soort onderwerpen gaan we ook niet uit de weg.'' Terrie: ,,We gaan altijd uit van de eerlijkheid van de muziek, ook in onze zakelijke contacten. De mensen die onze platen uitbrengen staan ook achter de muziek.''

Met die nogal compromisloze houding heeft de groep het redelijk ver geschopt. In landen als Amerika en Frankrijk genieten ze een behoorlijke cultstatus, ondersteund door de bewondering van bekende muzikanten als Steve Albini en Sonic Youth. Luc: ,,We hebben een behoorlijk publiek. Het leuke is dat dat publiek zich blijft verjongen. Dan spreek je iemand die negentien is of zo, drie jaar jonger dan de band. Dat beschouw ik als een enorm compliment.''

The Ex: Dizzy Spells (Ex Records EX 085D). Ex Orkest: Een Rondje Holland (Ex Records 086D) distr. Konkurrent. Optredens: 31/5 Doornroosje, Nijmegen 1/6 De Kade, Zaandam 2/6 Paradiso, Amsterdam.