Boekhistorisch bundeltje van Jacques den Haan

De Leidse Academic Press heeft het werk over boeken van essayist, columnist en oud-boekhandelaar Jacques den Haan (1908-1982) gebundeld onder de titel Een Instinct voor Boeken. Het door boekwetenschapper Adriaan van der Weel bezorgde werkje (129 blz. ƒ24,95) bevat eerder gepubliceerde stukken van Den Haan – in de jaren zestig met twee studies medeverantwoordelijk voor de Nederlandse doorbraak van James Joyce en Henry Miller – én een door Hans van Straten in 1968 afgenomen interview.

Een Instinct voor Boeken bestaat deels uit typische boekhandelaarsmemoires, zoals de beschrijving van de keer dat een klant zich in Den Haans winkel in 1934 afvroeg wat een bepaald boek in de winkel deed: `Dat boek in uw etalage! Dat boek over de terreur in Duitsland! [...] Dat is communistische propaganda! [...] Is dit soms een joodse zaak?'

In andere stukken toont Den Haan zich zeer bezorgd over de toekomst van het boek. Zo schreef hij in 1962 al over de dreigende negatieve invloed van de markt op de literatuur: `De verleiding, waaraan jonge schrijvers in Amerika blootstaan is nagenoeg onweerstaanbaar. De corruptie, die er opuit is hun potentieel dienstbaar te maken aan de lafste massavergoding, alleen terwille van het geld, vormt een bedreiging van de eerste grootte en niet in Amerika alleen.' De bestsellercultuur ziet hij als een groot gevaar: `De duizenden waardevolle boeken, die uitgegeven moeten worden, maar waarbij men niet op meer mag rekenen dan een bescheiden winst, moeten niet vergeten worden bij die wedloop naar de massamarkt.'

Soms lijkt de geschiedenis de onderhoudende teksten van Den Haan enigszins ingehaald te hebben. In het interview met Van Straten zegt hij over de Nederlandse literatuur in het buitenland: `Ik ben ervan overtuigd dat wij, in ons land, een literatuur tot stand hebben gebracht, die oerNederlands realistisch is. En die als bijverschijnsel iets zurigs heeft. Dat is iets waar ze in het buitenland totaal niets van begrijpen.'