Alleskunner Updike speelt met Hamlet

Schrijvers laten zich blijkbaar graag voor hetzelfde blok plaatsen. Vele versies en interpretaties bestaan er van Shakespeare's Hamlet, maar dat weerhield John Updike er niet van om met zijn visie te komen. Evenals Tom Stoppard in het toneelstuk Rosencrantz & Guildenstern are dead richt ook Updike zich in zijn roman Gertrude and Claudius op enkele bijfiguren, zij het dat het hier om wat prominentere personages gaat.

Updikes roman is kort samen te vatten als: `wat eraan vooraf ging' – een verhaal over de geboorte van Hamlet, de dood van zijn vader en over het huwelijk van zijn moeder Gertrude en zijn stiefvader Claudius. Daar waar Hamlet begint, houdt de roman eigenlijk op.

Het klinkt vooral speels, ook al omdat het verhaal doorspekt is met grapjes over `dramatische' personages die `hun rol spelen' wanneer ze woorden van Shakespeare in de mond gelegd krijgen. In een stijl die het midden houdt tussen archaïsche en ironische taal – die een vertaler tot wanhoop zal drijven en waardoor de lezer aanvankelijk geneigd is over de serieuze thematiek heen te lezen – streeft Updike naar meer dan een spel. Want behalve over de geschiedenis en over Shakespeare gaat Gertrude and Claudius over een eenzame moeder die een moeilijk kind moet voorbereiden op de ondankbare taak van het koningschap.

De consequenties van zo'n situatie zijn prachtig opgeschreven. Door de eigentijdse psychologie die doorschemert in de beschrijvingen van de huwelijken heb je soms het idee beland te zijn in een zich in de Middeleeuwen afspelend Couples. Tussen de vaak nadrukkelijk beschreven historische setting, met soms lange dramatische monologen en veel couleur locale duiken plotseling eigentijdse overwegingen op die vooral van Gertrude een levensecht personage maken. En haar overwegingen bij het seksleven met haar man getuigen ook van een eigentijds feministische visie: zijn wellust mag opwindend zijn, ze ziet feilloos dat het vooral machtswellust is.

Het is wel degelijk Updike's bedoeling om een eigentijdse visie op Shakespeare te geven – hij staat daarmee misschien nog wel dichter bij Tom Lanoye's bezielde bewerkingen dan bij Stoppards postmoderne spel. Wat dat betreft is Gertrude and Claudius vergelijkbaar met een uitvoering: wat de gesproken tekst mist aan diepte en actualiteit moet geacteerd worden, of verzonnen.

Dat laatste heeft Updike met verve gedaan.

John Updike: Getrude and Claudius. Penguin Books, 214 blz. ƒ23,70. De Nederlandse vertaling verschijnt dit najaar bij De Arbeiderspers.