Speurders in een geheime wereld

Corruptie is lastig te achterhalen omdat geen van de partijen openheid wil. Transparency International poogt de sluier op te lichten.

JEREMY POPE'S VRIENDEN denken wel eens dat hij voor de Amerikaanse inlichtingendienst CIA werkt. `Zijn' anticorruptieorganisatie Transparency International zou namelijk, zo denken Pope's vrienden, op de hand zijn van de CIA en arme landen er eenvoudigweg van beschuldigen corrupt te zijn.

Maar zo is het niet, zegt Pope, een van de directeuren van de organisatie die in Berlijn zetelt. Transparency International is volgens hem een onafhankelijke organisatie die als doel heeft corruptie te onderzoeken en daarmee het verschijnsel te bestrijden. Jaarlijks publiceert de organisatie een lijst met de mate van corruptie van tientallen landen. Daarnaast doet de organisatie onderzoek en geeft zij voorlichting hoe met corruptie om te gaan.

De organisatie, die in 77 landen (waaronder Nederland) lokale afdelingen heeft, is volgens Pope onafhankelijk omdat zij door drie verschillende partijen betaald wordt voor onderzoek. Eenderde komt van overheden (waaronder het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken), eenderde van stichtingen en het overige deel van bedrijven. Pope: ,,Waarom we geld van bedrijven aannemen? De rekeningen moeten betaald worden.''

Toch is Transparency International wat dat betreft rechtlijniger dan ze op het eerste gezicht lijkt. Pope: ,,Het Nigeriaanse bedrijf Swipco stortte geld op onze rekening en belde om een bewijs van betaling. `Wilt u een bonnetje?', vroeg ik, maar het concern wilde een brief waarin stond dat het een goed bedrijf was.'' Pope weigerde, het bedrijf kwam een jaar later in opspraak wegens corruptie.

Het complicerende aan onderzoek naar corruptie, is dat geen van de corrupte partijen belang heeft bij openheid. Daardoor moet Transparency International anders te werk gaan, legt Pope uit. Omdat het moeilijk is om de vinger te leggen op omkopingen, concentreren de onderzoekers zich op de technische kant van mogelijke corruptiezaken. Een voorbeeld: de anticorruptieorganisatie had het vermoeden dat de privatisering van de Bulgaarse telecomsector onderhands was geregeld. De onderzoekers hebben alle openbare documenten daarop naast elkaar gelegd en kwamen tot de ontdekking dat de gang van zaken niet overeenkwam met de Bulgaarse wetgeving.

Transparency denkt dat corruptie de laatste jaren zichtbaarder wordt wegens de onderzoeken door de pers. Maar of corruptie wereldwijd ook toeneemt? ,,Dat is moeilijk hard te maken. We weten niet hoe groot de ijsberg onder het zichtbare puntje boven water is.''

Hoe het komt dat Nigeria boven aan de lijst van corruptste landen staat, kan Pope niet exact zeggen. De gedachte dat een rijker land minder corrupt is dan een armer land, blijkt niet op te gaan. Pope: ,,Maar in een rijker land is een beetje corruptie minder erg. Van relatief kleine omkoopschandalen in de Britse bouwsector gaat niemand dood. In de Derde Wereld had het geld dat een zinloze nieuwe fabriek midden in het bos kostte al snel mensenlevens kunnen redden.''

Volgens de cynische Pope is het niet moeilijk te bedenken waarom Nigeria bovenaan staat: ,,Nummer twee Pakistan heeft ons gewoon omgekocht.''