Omwenteling in WAO onzeker

Het WAO-plan van Donner moet het denken over arbeidsongeschiktheid veranderen. De politieke steun voor zo'n omwenteling is onzeker.

Piet Hein Donner had gisteren even een pessimistisch toekomstbeeld over de WAO. ,,De krachten om alles bij het oude te laten zullen groot zijn.'' Maar dat de politiek weinig of niets met zijn plan zou doen, noemde hij tegelijk ,,onacceptabel''. Over twee jaar is dan het miljoen arbeidsongeschikten bereikt en gaat het daarna rap verder. ,,Dan komt echt de kwade dag dat afschaffen van de WAO aan de orde is.''

Werkgever en werknemer moeten van de commissie-Donner twee jaar samen hun best doen om arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Zij krijgen daarvoor rechten en plichten. Zo moet de werkgever het loon doorbetalen, tenzij de werknemer te weinig onderneemt. Alleen wie om medisch aantoonbare redenen niet meer kan werken, krijgt een WAO-uitkering. Wie nog wel (gedeeltelijk) `arbeidsgeschikt' is, maar toch geen werk vindt, valt terug op WW of bijstand.

Alle politieke partijen, werkgeversorganisaties en vakbonden beklemtoonden gisteren dat ze nu echt wat willen doen. ,,Het rapport moet een hefboom zijn die het denken omzet'', schrijft Donner zelf. Die passage onderschreef iedereen. Maar na de inleidende complimenten kwam de kritiek. Soms met harde woorden (,,paniekingreep'', ,,asociaal''), maar meestal verhuld. Staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken, VVD) zei: ,,De incentives in het stelsel moeten de goede kant op staan.'' Hij bedoelde: Donner heeft veel te weinig financiële prikkels ingebouwd voor werknemer en werkgever om arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Zo is het onverstandig om de `Pembaboete' voor werkgevers die WAO'ers `veroorzaken', alweer af te schaffen. Er wordt er in de ogen van Hoogervorst te veel op gegokt dat werkgever en werknemer vanzelf hun best zullen doen en dat een uitvoeringsorganisatie daarover na twee jaar een goed oordeel kan vellen. En dat terwijl de uitvoering van de WAO misschien wel het grootste probleem is.

In de reactie van coalitiepartijen PvdA en VVD kwam bijna onmiddellijk de traditionele kloof over de WAO naar voren. De PvdA vindt WW en bijstand voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten veel te hard. De VVD denkt juist dat dit perspectief zieke werknemers aanzet om tot werkhervatting te komen. Een verhoging van de uitkering van de volledig arbeidsongeschikten, zoals Donner bepleit, krijgt instemming van de PvdA maar de VVD noemt dit onverantwoord.

Van groot belang voor de haalbaarheid van het plan-Donner is het oordeel van werkgevers en werknemers. Want het kabinet gaat nu de Sociaal Economische Raad, waarin zij vertegenwoordigd zijn, om advies vragen. Maar ook hier waren de reacties voorspelbaar. Werkgeversorganisatie VNO-NCW: ,,De Nederlandse ondernemer krijgt een onredelijk grote verantwoordelijkheid toegeschoven.'' FNV-bestuurder A. Jongerius: ,,De werknemer krijgt een te zware rekening gepresenteerd.'' De WAO-uitkering moet omhoog, vindt de FNV. ,,Dan wordt het dringen aan de poort van de WAO'', aldus VNO-NCW. Jongerius erkende meteen dat ,,de onderhandelingen zijn begonnen''.

Als in het najaar het SER-advies gereed is, volgt een kabinetsstandpunt. Of er voor de parlementsverkiezingen in 2002 nog een wetsvoorstel komt, is onwaarschijnlijk. De PvdA vindt dat een fundamentele wijziging van de WAO aan de kiezer moet worden voorgelegd.

Als de WAO volgend jaar bepalend wordt voor de vorming van het kabinet, dan komt er een centrumlinkse coalitie met PvdA, CDA en GroenLinks. Zij zitten het meest op één lijn. De VVD lijkt geïsoleerd te staan. Maar die partij zet ook al de deur open voor een compromis. Als uit berekeningen maar blijkt dat – met wat voor plan dan ook – er een aanzienlijke reductie van het aantal WAO'ers komt, dan is de VVD tevreden.