Lazarjev heeft te veel aan pathos

Zoals Maurice Ravel moeiteloos een klankrijkdom ter waarde van twee handen realiseerde in zijn Pianoconcert voor de linkerhand, zo is Alexander Lazarjev een dirigent die zijn twee handen octopusgewijs inzet voor een niet aflatende klankintensiteit.

Lazarjev, artistiek leider en chef-dirigent van het Bolsjoj Theater tussen 1987 en 1995, was al eerder bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest te gast. Hij keert er deze week terug voor een programma waarin Ravels Pianoconcert voor de linkerhand de opmaat is voor een veelbewogen lezing van de Vijfde symfonie van Tsjajkovski.

Met een begrafenismars, melancholieke walzen, donderende mars-passages en indrukwekkend klankerupties is de Vijfde symfonie een expressief én breekbaar werk, dat uitbundigheid vereist, maar slechts in doordacht gedoseerde mate verdraagt.

De inktzwarte beginmaten van de symfonie werden door het Rotterdams Philharmonisch Orkest somber, zoekend gespeeld, maar die voorzichtige inzet bleek slechts een waarschuwend luiden der onheilsklokken.

Met breed wapperende gebaren presenteerde Lazarjev zich vervolgens als een extravert en muzikantesk dirigent met een uiterst licht ontvlambare innerlijke thermostaat.

Waar de partituur een voorzichtige snik voorschrijft, gunde Lazarjev het orkest een tranenvloed. Op welke maat Tsjajkovski een climax beoogde, kon zonder luisteren aan de wervelingen van Lazarjevs stokje worden afgelezen.

De kracht van die benadering bleek uit het speelplezier dat het Rotterdams Philharmonisch Orkest uitstraalde en een reeks geïnspireerde soli. Houtblazers walsden, koper marcheerde en Lazarjev deinde mee. Maar zoals Tsjajkovski spanning schiep door climaxen op te bouwen en te spreiden, zo liet Lazarjev met woest temperament de orkestrale steekvlammen wel erg vaak, erg hoog oplaaien. Dat leidde tot een gapend contrast tussen lyriek en orkestraal onweer, maar overkoepelend ging het pathos enigszins ten koste van muzikale spankracht en transparantie. Meer effect levert niet altijd meer op.

Precies het tegenovergestelde gold voor het vooraf gespeelde Pianoconcert voor de linkerhand van Ravel. Daarin bewees pianist Oleg Maisenberg met een even virtuoos als zorgvuldig éénhands-toucher dat wat minder is, zeker niet minder hoeft te lijken.

Concert: Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Alexander Lazarjev m.m.v. Oleg Maisenberg (piano). Werken van Franck, Ravel en Tsjajkovski. Gehoord: 30/5 De Doelen, Rotterdam. Herh.: 31/5 en 1/6, aldaar.