`Generaal van het gas'

Als president-directeur heeft Rem Vjachirev negen jaar lang de gasgigant Gazprom, een van de grootste bedrijven ter wereld, met ijzeren hand geregeerd: de nu 66-jarige `generaal van het gas' beschouwde Gazprom als zijn eigen kleine koninkrijk, dat volgens bijna feodale regels werd bestuurd die hij zelf had opgesteld en die alleen hij kon wijzigen.

Hij kwam als lid van het selecte gezelschap van Russische oligarchen – miljardairs met enorme macht en dito invloed – veel minder in het nieuws dan collega's als Boris Berezovski en Vladimir Goesinski, hoewel zijn zakenimperium vele malen groter was.

Hij diende zijn meesters, eerst Viktor Tsjernomyrdin, wiens stoel als Gazprom-baas hij innam toen deze in 1992 premier werd, vervolgens Boris Jeltsin, wiens regering hij met Gazprom-geld herhaaldelijk redde van de ondergang, en tenslotte Vladimir Poetin. Maar hij diende hen niet fanatiek: van Poetins hervormingen wilde hij alleen weten voor zover ze Gazprom onverlet lieten. Raakten ze Gazprom, dan beschouwde hij hervormingen als een persoonlijke aanval op zijn positie en zijn beleid. Van pottenkijkers moest Rem Vjachirev niets hebben, ook niet als ze Vladimir Poetin heetten. Gazprom gedroeg zich als een staat in de staat, en dat kon op zijn beurt de control freak Vladimir Poetin niet over zijn kant laten gaan. Daarvoor is Gazprom te belangrijk. Exit dus de kleine en gedrongen president-directeur.

Vjachirev is een echte gasman, opgegroeid in een kaste van veeldrinkende, ruige Sovjet-ingenieurs, die alles weten van gasproductie, maar weinig van modern management. Hij studeerde olie- en gaswinning aan het Koejbysjev-instituut, maakte carrière in de afgelegen gasvelden van Siberië en klom in de Sovjet-Unie op tot onderminister van Gaswinning. Met zijn beschermheer en mentor Viktor Tsjernomyrdin (premier van 1992 tot 1998) maakte hij in de jaren negentig het monopoliebedrijf Gazprom niet alleen tot de ruggengraat van de Russische economie, maar óók tot een staat in de staat. Het leverde hem veel invloed op, in Rusland, maar ook in het `nabije buitenland' (de Oekraïne, Moldavië) dat van Gazprom-gas afhankelijk was en is.

Ten tijde van Jeltsin kwam hij daarmee weg: Jeltsin heeft nooit de ambitie gehad Gazprom aan te pakken en dat gold uiteraard ook voor Jeltsins chef-uitvoerder Tsjernomyrdin. Poetin heeft die ambitie wel.