(Geen) slecht nieuws van de NAVO

Op een NAVO-bijeenkomst in Boedapest kwam de afgelopen dagen de verdeeldheid tussen Europa en de VS over het Amerikaanse raketschild duidelijk op tafel. Maar de NAVO-leiders gaven dat niet graag toe.

Wie topdiplomatie bedrijft, moet soms een tikje schizofreen zijn, en in staat zijn slecht nieuws luchtig weg te wuiven, of beter: achteloos te verzwijgen. NAVO-secretaris-generaal George Robertson verstaat die kunst. Colin Powell, nog geen half jaar Amerika's minister van Buitenlandse zaken, ook. En de Nederlandse minister Jozias van Aartsen doet in dit gezelschap heel verdienstelijk mee.

De Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten gaven de afgelopen dagen tijdens een NAVO-bijeenkomst in Boedapest uiting aan hun ernstige verdeelheid over het Amerikaanse plan voor een antiraketschild, zo bleek tijdens nachtelijke onderhandelingen over hun slotverklaring. Als het aan de NAVO-leiders gelegen had, had de buitenwereld daar niet veel van vernomen. Zo gaven Robertson, Powell en Van Aartsen een betrekkelijk rozige lezing van de ministerraad inzake het raketschild: Robertson onderstreepte het ,,denkproces'' en de ,,consultaties'', die de Amerikanen en Europeanen delen, Van Aartsen ontkende dat er ,,twee kampen'' (Amerika en Europa) zijn en Powell had waargenomen dat iedereen aan de conferentietafel wel ,,een soort van dreiging'' met raketten ziet.

Met een zonnig gezicht beklemtoonden ze al snel andere zaken: de nog steeds accelererende wereld om ons heen en specifiek op de Balkan, met nu zelfs de Joegoslavische minister van Buitenlandse Zaken Svilanovic te gast bij zijn NAVO-collega's; en voorts de vlotte samenwerking tussen de Europese Unie en de NAVO bij het oplossen van de crises in Macedonië en Zuid-Servië. Tijdens alle vergaderingen was de sfeer ,,zeer goed'' en ,,vruchtbaar'' geweest.

Maar de werkelijkheid is niet altijd in sound bytes te vatten, en de wereld vóór de camera's soms een andere dan die achter de schermen. Volgens hoge NAVO-diplomaten in de wandelgangen waren de onderhandelingen over de slotverklaring wel degelijk ,,zeer moeilijk'' verlopen op het punt van het raketschild.

Daarbij moesten een Franse en een Amerikaanse concept-tekst in elkaar worden geschoven. Dit diplomatieke gevecht maakte de verdeelheid glashelder. Een NAVO-onderhandelaar omschreef de uitkomst in Boedapest ,,als een gelijkspel.''

Zo delen de Europeanen niet één-twee-drie de Amerikaanse angst voor een raketaanval van een `schurkenstaat' als Noord-Korea, Iran of Irak. ,,De Amerikanen zeggen: er is al een dreiging. Maar vooral de Fransen en Duitsers willen daar verder over praten'', zegt de NAVO-onderhandelaar. De Amerikanen wilden dat het NAVO-communiqué melding maakte van een ,,algemene dreiging'', maar onder Franse en Duitse druk werd het woordje ,,algemene'' geschrapt, tot teleurstelling van de VS.

De Amerikanen op hun beurt sleepten ook een succes binnen. Het NAVO-communiqué maakt helemaal geen melding meer van het ABM-verdrag (1972) tussen de voormalige Sovjet-Unie en Amerika, dat nationale raketverdedigingssystemen verbiedt. Vorig jaar stond dit verdrag in de slotverklaring nog te boek als een ,,hoeksteen van strategische stabiliteit''. De regering-Bush wil er graag vanaf, onder meer omdat het een formeel obstakel is voor het raketschild. De Europeanen willen het ABM-verdrag juist behouden. Volgens NAVO-diplomaten betekent de uitkomst nog niet dat de Europeanen het ABM-verdrag nu ook vaarwel zeggen, maar zij erkennen dat het moeilijk zal zijn om het ABM-verdrag nog terug te krijgen in de NAVO-tekst.

Volgens NAVO-diplomaten waren de onderhandelingen achter de schermen in Boedapest een voorproefje van wat de NAVO de komende tijd nog te wachten staat. ,,Er zullen nog zware onderhandelingen met de VS volgen, zeker als ze echt naar ons willen luisteren, zoals ze voor de consultaties over het schild beloofd hebben'', zegt een Europese NAVO-diplomaat.

In de wereld vóór de camera's en microfoons hielden Robertson, Powell en Van Aartsen zich verre van dit gewoel. Robertson veinsde aanvankelijk niet te weten dat het ABM-verdrag uit de NAVO-tekst was verdwenen, uitroepend dat hij ,,geen fotografisch geheugen'' heeft; Powell was beheerst-blij dat het ABM-verdrag ,,niet veel aandacht'' had gekregen. En Van Aartsen gewaagde nog maar eens van een ,,open en intellectueel debat''.