`Er is geen oog voor de werkvloer'

Het rapport van de commissie-Donner over de WAO betekent werk aan de winkel voor de steunpunten arbeidsongeschikten.

Dertig jaar was Bé Wildeboer in 1967 toen de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering werd geïntroduceerd. De WAO moest een financiële garantie zijn voor mensen die door ziekte of gebrek niet meer konden verdienen wat hun gezonde leeftijdgenoten met dezelfde opleiding op de arbeidsmarkt waard waren. De WAO gaf recht op een uitkering, opdat de arbeidsongeschikte kon deelnemen aan het maatschappelijk leven en zich kon voorbereiden op een nieuwe baan. Hooguit 200.000 mensen zouden een beroep doen op de wet, verwachtten de politici en ambtenaren in 1967.

Inmiddels zijn er bijna 950.000 arbeidsongeschikten in Nederland, en sinds 1987 is Wildeboer één van hen. ,,Bijna vijftien jaar ben ik nu arbeidsongeschikt en bijna ieder jaar wordt er wel een plan gelanceerd om de groei van het aantal arbeidsongeschikten af te remmen. Zonder succes overigens'', verzucht de 64-jarige Wildeboer. Hij deelt de opvatting van staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken). ,,Waar de WAO is, zijn snorrende camera's, felle debatten, tientallen profeten, honderden meningen en heel weinig consensus.'' De staatssecretaris zei dit gisteren bij de presentatie van het rapport van de commissie-Donner. Alleen zieke werknemers die geen enkele kans meer hebben op werk, kunnen als het aan Donner ligt nog een WAO-uitkering krijgen. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten moeten weer aan het werk, en als dat niet lukt krijgen ze een WW- of bijstandsuitkering.

Het oordeel van Wildeboer over het resultaat van de commissie-Donner staat vast: ,,een slecht plan''. ,,Er moet een nieuw criterium worden ontwikkeld op basis waarvan mensen arbeidsongeschikt worden verklaard. Zo'n maatstaf is niet te ontwikkelen. Ik maak nu al mee dat de ene keuringsarts zegt `ME is een ernstige ziekte', terwijl een andere arts zegt `ME is aanstelleritis.''

Bé Wildeboer is sinds 1987 arbeidsongeschikt, hij heeft rugklachten. ,,Dat je niet meer in staat bent om voor je brood te werken, vond ik moeilijk te accepteren.'' En dan het onbegrip van de buurt. ,,Bé loopt gewoon op straat en toch is hij afgekeurd. Hoe kan dat, vroegen ze aan mijn vrouw.''

De voormalig buschauffeur viel in een diep gat, zo vertelt hij.. Met klussen en vrijwilligerswerk kreeg hij het leven weer in de greep. Inmiddels heeft hij een dagtaak aan de WAO. Hij is de stuwende kracht van het Steunpunt Arbeidsongeschikten Haarlem, een instantie die WAO'ers vanuit hun eigen ervaring helpt bij problemen met de AOW-uitkering. Wildeboer: ,,Kloppen de financiële berekeningen, wat gebeurt er bij een keuring, hoe vul ik mijn leven in zonder betaalde baan, zijn vragen waar we een antwoord op geven. Ik heb veel pastoraal werk gedaan in de gereformeerde kerk. Dat was mijn scholing voor deze ombudsfunctie.'' Daarnaast is Wildeboer lid van de CDA-basisgroep sociale zekerheid. ,,In Den Haag worden veel wetten gemaakt die de menselijke maat missen en die te weinig rekening houden met specifieke omstandigheden'', legt hij uit. ,,Wij wijzen de CDA-fractie op de leemtes en de noden die leven buiten Den Haag.''

Zijn partijgenoot Piet Hein Donner zou hij graag hebben geadviseerd. ,,De commissie moest een advies geven over beperking van het groeiend aantal arbeidsongeschikten. Dan moet je kijken naar de oorzaken waardoor mensen ziek en arbeidsongeschikt worden.'' De `commissie-Wildeboer' zou het accent dan ook hebben gelegd op de situatie op de werkvloer: goede arbeidsomstandigheden en werkklimaat. Wildeboer: ,,Twee percentages ter illustratie: twintig procent van de werknemers wordt gepest op het werk en zeventig procent vindt dat ze te hard moeten werken''. En wanneer mensen ziek worden, moeten ze goed worden begeleid. ,,Ondanks alle fraaie voornemens worden zieken nog steeds aan hun lot overgelaten. Bedrijven als Akzo-Nobel en DSM spannen zich intensief in voor hun zieke werknemers. Het ziekteverzuim en de uitstroom naar de WAO is daar beduidend lager dan bij andere bedrijven. Haagse adviseurs hebben geen oog voor de werkvloer.''

Daarnaast pleit hij voor flexibiliteit bij de uitkeringsinstanties. ,,Wanneer je als arbeidsongeschikte een eigen bedrijf wilt beginnen, word je meer tegengewerkt dan dat je initiatief wordt gesteund.'' En je moet mensen financieel prikkelen. ,,De uitkering bij ziekte moet worden verlaagd. Zo worden mensen gestimuleerd om snel weer aan de slag te gaan. Ik maak me niet geliefd met deze opstelling bij de vrienden van de vakbond, maar de mens is zwak. Toen ik nog werkte, kreeg ik door allerlei toeslagen bij ziekte soms meer geld dan mijn gewone loon. Het loonstrookje heeft invloed op het ziekteverzuim.''

De WAO is ,,misbruikt'' vindt de voormalig buschauffeur. Via de WAO raakten werkgevers overbodig personeel kwijt en de werknemers werden `afgekocht' met een relatief gunstige financiële regeling. En dit alles met het stempel van goedkeuring van de medische stand. ,,Een WAO-ingreep is onvermijdelijk'', vindt hij, ,,maar de slinger slaat nu weer door.''

Het worden weer drukke tijden op zijn WAO-spreekuur. ,,In de zomer van 1991 met de dwaze ingreep van het kabinet Lubbers-Kok, en in de zomer 1993 met de Wet terugdringing arbeidsongeschiktheidsvolume ben ik niet met vakantie geweest. Zo druk was het met het begeleiden van mensen. Ik ben benieuwd hoe deze zomer gaat verlopen.''