DUBBELE MORAAL

Italië staat meestal op een beschamend hoge plaats op de corruptietoptien. En dat terwijl er begin jaren negentig een lawine van smeergeldonderzoeken over het land ging die het hele politieke bestel deed instorten. De operatie `Schone Handen' hield de belofte in zich van een nieuwe publieke ethiek. Maar die belofte is niet nagekomen. Achter de politieke schermen en op lager niveau horen steekpenningen nog steeds bij het systeem. Nog iedere week vind je het woord tangente (smeergeld) terug in de krantenkoppen. Meestal binnenin, want voor de strijd tegen corruptie lopen weinig mensen meer echt warm.

Het somberst daarover zijn de magistraten die vanuit het Paleis van Justitie in Milaan het Schone-Handenonderzoek hebben geleid. ,,Het systeem heeft antistoffen ontwikkeld'', zegt Gherardo D'Ambrosio, nu hoofdofficier van justitie in Milaan. Mensen zijn handiger geworden in het verbergen van steekpenningen. Zijn voorganger, Francesco Saverio Borrelli, zegt dat de oorzaken voor corruptie niet zijn verdwenen. Daarbij noemt hij de lage salarissen bij de overheid die de verleiding groot maken.

De magistraten in Milaan zijn tegen meer dan twaalfhonderd mensen processen begonnen. Van hen zijn er meer dan duizend veroordeeld, maar bijna niemand heeft daadwerkelijk celstraf hoeven uitzitten. Een honderdtal is niet schuldig bevonden, een honderdtal anderen hoeft niets te vrezen omdat hun zaak is verjaard. Het beeld dat overblijft van de smeergeldonderzoeken is: je kan de zaak eindeloos rekken en ook als ze je pakken, is er wel een wetsartikel te vinden dat ervoor zorgt dat je niet de cel in hoeft.

Het parlement heeft de afgelopen jaren nauwelijks wetten aangenomen om de strijd tegen corruptie te bevorderen. Openbare aanklagers klagen over een dubbele moraal: wie weinig geld heeft wordt hard aangepakt, wie veel geld heeft kan via zijn advocaten allerlei juridische listen verzinnen.

De komende premier, mediamagnaat Silvio Berlusconi zelf verdacht van corruptie en fraude heeft de aanklagers die leidende politici durfden te vervolgen wegens corruptie, beschuldigd van politieke motieven. Antonio Di Pietro, gangmaker achter de smeergeldonderzoeken is dan ook somber: hoe kan je van de burgers vragen de regels te volgen als de leidende politici die naast zich neerleggen?