`Vrijfietserij in de WAO moet stoppen'

Eindelijk kan Piet Hein Donner naar buiten treden met zijn WAO-voorstellen. ,,Het was de afgelopen tijd af en toe wel de echo van de echo.''

Piet Hein Donner is moeilijk van zijn stuk te brengen. Zijn commissie is via een logische redenering op een nieuw stelsel voor de WAO uitgekomen. Elke kritiek daarop pareert hij met zachte stem maar met grote stelligheid. Of hij teleurgesteld zou zijn als de politiek alleen maar wat leuke elementen uit zijn advies zal halen? ,,Dat is aan de politiek zelf. Het is niet mijn verantwoordelijkheid'', zegt hij. Nog maar eens gevraagd. Dan: ,,Je kunt hier heel moeilijk stukken uitpakken. Het gaat niet om de brokjes, het gaat om de redenering.''

In de publiciteit treden doet Donner niet graag. Maar deze dag kan het niet anders. Vandaag is het rapport Werk maken van arbeidsgeschiktheid van zijn commissie over de toekomst van de WAO gepubliceerd. ,,Ik heb zo langzamerhand grote behoefte aan een discussie over wat we nu echt voorstellen. Het was de afgelopen tijd af en toe wel de echo van de echo.''

Want de hoofdpunten van het advies waren allang uitgelekt: Alleen mensen die echt niet meer kunnen werken zouden een WAO-uitkering mogen krijgen. Werkgevers en werknemers moeten er in de eerste twee jaar van ziekte alles aan gaan doen om WAO te voorkomen. Zo moet de grote instroom aan nieuwe arbeidsongeschikten worden ingedamd. Anders gaat Nederland straks door het plafond van één miljoen arbeidsongeschikten.

Maar, zegt Donner, de kern is: ,,Ophouden de nadruk op het onvermogen van mensen te leggen en een uitkering te zetten op wat verloren is. Fundamenteel is dat we perspectief voor mensen creëren. En dat is niet een kwestie van alleen de werkgever, of alleen de werknemer. Maar van beiden. Zodat niet iemand aan het einde van het proces kan zeggen: híj heeft het niet goed gedaan.''

Wat is er mis met het huidige WAO-systeem?

,,Dat het half vast blijft zitten in tegenstrijdigheden. Stilzitten wordt beloond met een uitkering. Je moet eerst in de WAO belanden, voor je middelen krijgt om te reïntegreren. Daarna pas krijg je een financiële prikkel, door een lagere uitkering. En de werkgever is nauwelijks betrokken bij het spel. We hebben een arbeidsongeschiktheidregeling die stamt uit een industrieel systeem, waarin iemand met een fysiek gebrek niet meer in het ene hokje past waar hij inzat.''

Mensen zullen ander werk moeten accepteren. Het zal hard aankomen als je dan nog maar 50.000 gulden kunt verdienen in plaats van een ton.

,,Ik verwacht niet dat dat veel zal gebeuren. Het loon zal een tijd worden aangevuld tot 70 procent van laatst verdiende loon. Dat moet in CAO-afspraken worden geregeld. De werkgever krijgt er dan belang bij goed werk te vinden voor zijn zieke werknemer, want dan hoeft hij minder aan te vullen. Dat kan op zijn oude werk zijn, maar de werkgever kan hem ook helpen om werk bij een ander bedrijf te vinden.''

U veroordeelt werkgever en werknemer meer tot elkaar. Vertrouwt u daarbij niet te veel te veel op een goede uitvoering?

,,Dat is nu inderdaad een groot probleem. Maar omdat wij het hele systeem omdraaien zal het ook beter uit te voeren zijn. Hebben werkgever en werknemer er alles aan gedaan om de ziekte te minimaliseren en tot werkhervatting te komen? De uitvoeringsinstantie krijgt daarover een dossier met de hele voorgeschiedenis in handen, waar ze goed een oordeel over kunnen vellen. Daarnaast zul je de positie van de verzekeringsartsen moeten verbeteren. Zij mogen niet meer zo vrijfietsen als in het verleden.''

Het Centraal Planbureau plaatste kanttekeningen bij het feit dat u een nog jonge maatregel, de Pembawet, wil afschaffen. Waarom wilt u dat?

,,Die regeling is onlogisch. Die straft werkgevers als hun werknemers in de WAO belanden. Maar als er je er als werkgever alles aan doet om verzuim en arbeidsongeschiktheid te voorkomen, in ons systeem zal dat gebeuren, en er belanden toch werknemers in de WAO, dan waren die dus onvermijdbaar. Dan word je daarvoor met de Pembawet nog steeds gestraft. Dat is onrechtvaardig. In ons advies worden werkgevers die te weinig doen veel meer gestraft. Zij moeten na de eerste twee ziektejaren het loon doorbetalen.''

U pleit voor een hogere uitkering voor de echte arbeidsongeschikten, en de Pembawet moeten worden afgeschaft. Dat riekt naar een compromis van de vakbeweging met de werkgevers.

,,Ons advies is geen compromis, maar het resultaat van consequent doordenken. De WAO-uitkeringen zijn achtergebleven bij de welvaart. Daar mag je dus wel wat aan doen. Alleen vinden we wel dat het hele WAO-probleem niet meer moet gaan kosten. De uitkeringen kunnen dus pas omhoog als de instroom echt afneemt. Wij verwachten dat dat met tweederde zal gebeuren. Maar daarvan moet ik wel zeggen: iedere berekening is gewillig. We weten niet precies wat de effecten zullen zijn. Maar we moeten echt een andere dynamiek bereiken.''