Grote vis of storm in een glas water

De jongste fiscale zaak in het betaalde voetbal krijgt in ieder geval één verliezer. Greep de FIOD boven haar macht of is Ajax opnieuw in de fout gegaan?

Hebben justitie en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) beet? Of moeten we de bestuurders uit de voetbalwereld geloven die een storm in een glas water signaleren? Eén ding is zeker: de acties van de FIOD bij Ajax en NAC staan volop in de schijnwerpers van de media.

Dat aspect zal ongetwijfeld hebben meegespeeld bij de beslissing om een inval te doen bij beide voetbalclubs. Om bewijzen te verzamelen is een verrassingsactie vaak noodzakelijk en dus moet een gerechtelijk vooronderzoek worden geopend om dwangmiddelen te kunnen toepassen, zoals een huiszoeking of het aanhouden van verdachten. Verantwoordelijk officier van justitie J. Tonino zal zich maar al te goed hebben gerealiseerd dat bij een dergelijke actie bij voetbalclubs in het algemeen en het beursgenoteerde Ajax in het bijzonder het risico van gezichtsverlies groot is. Het lijkt dan ook niet aannemelijk dat justitie over één nacht ijs is gegaan.

Zowel de FIOD als justitie wil niet inhoudelijk op de zaak ingaan, waardoor de slag in de media voorlopig gewonnen lijkt te worden door de voetbalwereld. Bestuurders doken de afgelopen twee dagen overal in de media op om de FIOD-actie te bagatelliseren en de ,,bombarie'' te veroordelen waarmee de FIOD bij voetbalclubs binnenvalt: ,,En vervolgens hoor je er weinig meer van'', aldus voorzitter H. Kesler van de voetbalbond (KNVB).

Dat laatste valt te bezien. Fraude-onderzoeken duren per definitie lang, vooral omdat vaak complex bewijsmateriaal moet worden geanalyseerd. Maar dat betekent niet dat justitie nooit succes heeft. Uitgerekend in de voetballerij is de track record van de FIOD helemaal niet zo slecht. Bij eerdere affaires, zoals Ajax (1988), RKC en FC Groningen (1991) en MVV (1993) volgden veroordelingen of schikkingen. Na een periode van relatieve rust lijkt de FIOD zich recentelijk opnieuw op de voetbalsector te hebben gestort. Na Feyenoord (1998) en Vitesse (2000), is het nu dus de beurt aan Ajax en NAC. Van al deze zaken is nog onbekend wat precies de inhoud is. Wel is duidelijk dat de laatste affaire zich concentreert rond de broers Arveladze. Na gesprekken met enkele nauw betrokkenen, die anoniem willen blijven, lijkt dit in grote lijnen de casus te zijn: Ajax contracteert een speler van een buitenlandse club die `handgeld' wenst te ontvangen, een gebruikelijk, legaal drukmiddel van voetballers om geïnteresseerde clubs tegen elkaar uit spelen. Stel, de speler verlangt 2,5 miljoen gulden en Ajax gaat daarmee akkoord. Dan is de club fiscaal verplicht dat bedrag te bruteren tot vijf miljoen gulden; 2,5 miljoen handgeld plus datzelfde bedrag aan sociale premies en belastingen. De Nederlandse fiscus beschouwt handgeld namelijk als inkomsten waarover belasting moet worden betaald.

Om onder die fiscale verplichting uit te komen, kan Ajax met de club waarvan de speler afkomstig is, afspreken om 2,5 miljoen gulden op de factuur in mindering te brengen met het verzoek dat bedrag aan de speler over te maken. In dat geval verricht de vorige club van de speler een handeling waar Ajax buiten blijft. Zo ontvangt de speler zijn extraatje en heeft Ajax formeel geen handgeld betaald. Maar de fiscus beschouwt deze `truc' waarschijnlijk als illegaal, omdat een buitenlandse club is aangezet tot frauduleus handelen. En dat is volgens de Nederlandse wet strafbaar.

Ajax toonde zich afgelopen dagen verbaasd omdat alle transfers fiscaal zouden zijn gecontroleerd. Bovendien zijn de boeken van de Amsterdamse club tijdens de beursgang binnenstebuiten gekeerd. Maar dat neemt niet weg dat de fiscus waarschijnlijk gestuit is op de storting van een groot bedrag op de rekening van de getransfereerde speler, die de herkomst van dat geld niet kan verklaren. De opheldering waar de belastingdienst de club al gedurende drie jaar om vraagt, is volgens Ajax ,,een verschil van opvatting over fiscaal-technische zaken''. Maar volgens justitie past de handelwijze binnen het strafrecht en kunnen de betrokkenen worden vervolgd.

Vaststaat dat sprake is van een reële verdenking. Maar dat is nog wat anders dan het rondkrijgen van het bewijs. De lange ondervragingen van de verdachten de afgelopen dagen hebben dan ook als doel om zo veel mogelijk bekentenissen los te krijgen. Daarnaast hoopt de FIOD bewijs te kunnen vinden in de in beslag genomen administratie.

De zaak zal één grote verliezer opleveren. Als de FIOD te hoog blijkt te hebben ingezet, dan is de geloofwaardigheid van de dienst in het geding en is grote schade aangericht. Niet voor niets was de inval afgelopen maandag breaking news op de website van de Financial Times. Maar als het beursgenoteerde Ajax, na de belastingaffaire eind jaren tachtig, opnieuw in de fout blijkt te zijn gegaan, dan is ook zijn reputatie aan diggelen.

    • Henk Stouwdam
    • Joost Oranje