Bierverkoper tot president

Europa's koloniaal verleden blijft de gemoederen verhitten. In Nederland heerste onenigheid over de naamgeving van het Amsterdamse Van Heutz-monument, in Frankrijk raakte een generaal in opspraak na ontboezemingen in zijn memoires over wantoestanden in Algerije, en in België buigt een parlementaire onderzoekscommissie zich over de precieze toedracht naar de dood van de Kongolese leider Patrice Lumumba, de eerste premier van dat land na de onafhankelijkheid in juni 1960.

Aanleiding voor de Belgische commissie was de publicatie van het boek De moord op Lumumba van de socioloog Ludo De Witte in 1999. Na onderzoek in vele vrijgekomen archieven concludeerde De Witte dat België geen schone handen had. Niet de CIA gaf opdracht tot het uit de weg ruimen van Lumumba, maar de Belgische regering. Evengoed had het onderzoek gestart kunnen worden door Lumumba van de Haïtiaanse regisseur Raoul Peck, die in 1991 al een documentaire (Lumumba, la mort d'un prophète) aan de onafhankelijkheidsstrijder wijdde.

Peck wilde het verhaal echter ook graag bij een groter publiek bekend maken en koos daarom voor een speelfilm, met het onderschrift `dit is een waargebeurd verhaal'. De film begint met beelden van het versnijden en verbranden van Lumumba's lichaam in januari 1961 en we horen de voice-over van Lumumba die voordraagt uit zijn brieven. Dan springt de film naar 1957 en krijgen we chronologisch de opkomst en ondergang van de charismatische leider te zien: van vertegenwoordiger van Belgisch bier tot zijn politieke carrière in de Mouvement National Congolais. Pecks reconstructie is ambitieus en aangrijpend maar vereist veel voorkennis en laat teveel vragen open: waarom wordt Lumumba plotseling een vrijheidsstrijder? Waarom wordt hij precies vermoord? Door zijn vrijage met communistisch Rusland of doordat het Westen geen toegang meer dreigt te krijgen tot de natuurlijke rijkdom van Kongo?

Lumumba. Regie: Raoul Peck. Met: Eriq Ebouaney, Alex Descas, Théophile Moussa Sowié, Maka Kotto. In: Kriterion, Amsterdam; Lux, Nijmegen; Cinerama, Rotterdam.