JOODSE BAROKMUZIEK

Werkelijk opgang heeft instrumentaal begeleide muziek tijdens de joodse eredienst nooit gemaakt, maar dat wil niet zeggen het niet bestaat. Het Nederlandse Apollo Ensemble bracht onlangs een cd uit waarop een bonte verzameling joodse religieuze barokmuziek is samengebracht. Het gebruik van instrumenten werd na de Verwoesting van de Tempel in 70 na Chr. een verboden gebruik in de orthodoxe eredienst. Heden wordt door liberale gemeenten soms gebruik gemaakt van een orgel, maar de muzikale kern van de joodse eredienst is éénstemmig synagogaal gezang, dat berust op min of meer vaste, oosters aandoende melodieën met een oorsprong van zeer grote ouderdom. In de 16de en 17de eeuw waren joodse musici niet zelden verbonden aan christelijke hoven en werden vooral in Italië pogingen ondernomen de synagogale muziekpraktijk met eigentijdse muziek in aanraking te brengen. Zo schreef Salomon Rossi (ca.1570-ca.1628) een motettenbundel met liederen van Salomo en componeerde Abraham Cacares een cantate Le-el elim die in 1738 in de Amsterdamse Portugees-Israëlitische synagoge is gezongen.

Beide werken zijn terug te vinden op de cd Joodse barokmuziek waarmee het Apollo Ensemble opnieuw een belangwekkend maar weinig bekend deel van de westerse barokmuziek toegankelijk heeft gemaakt. De selectie ongehoorde joodse werken uit de zeventiende en achttiende eeuw van wisselend Italiaanse en Amsterdamse origine verrast in de combinatie van herkenning en vervreemding die het beluisteren ervan oproept. Vertrouwd klinken de capricieuze barokmelodieën die kundig worden uitgevoerd door een wisselend bezet ensemble authentieke instrumenten. Onwennig klinken – het Alleluja uitgezonderd – de Hebreeuwse teksten. Zowel tekst als muziek worden door het viertal vocale solisten steeds fraai en bewogen uitgevoerd, zodat joodse barokmuziek zich laat beluisteren als veel meer dan slechts een muziekhistorisch belangwekkend document.

Apollo Ensemble: Joodse Barok-muziek (Apollo 006)

    • Mischa Spel