Europeaan Jospin kiest Franse aanpak

In de Franse buitenlandse politiek ligt het primaat bij de president. Maar ook binnen de Franse politieke verhoudingen heeft premier Lionel Jospin niet veel ruimte als het over Europa's toekomst gaat.

,,Ik ben Fransman. Ik voel me Europeaan.'' Twee zinnetjes uit de grote, langverwachte Europa-rede van de Franse premier Lionel Jospin, die de teneur ervan perfect samenvatten. Het woordje `maar' tussen beide constateringen is zorgvuldig vermeden: de Fransman in Jospin leeft in vreedzame coëxistentie met de Europeaan. Wat voor hem persoonlijk geldt, geldt ook voor Europa als geheel. Bijna een jaar nadat zijn politieke rivaal, president Jacques Chirac, de toverformule van de zich Europeaan-voelende-Fransman-bij-uitstek Jacques Delors nieuw leven inblies, deed Jospin hem dat, gisteren, na. De Franse versie voor een verenigd Europa is en blijft ,,een federatie van natiestaten''.

Behalve Jospins rede vatten de twee zinnetjes ook de binnenlandse politieke situatie van Frankrijk samen. Meer dan die twee losse mededelingen zit er niet in het vat voor een premier die met een wankele linkse meerderheid ook nog het centrum en misschien zelfs rechts wil bedienen. Dat laatste is in het specifieke geval van `Europa' zelfs constitutionele noodzaak. Het behoort tot de eigenaardigheden van de Franse staatsinrichting, dat de macht aan de top verdeeld is over premier en president, die op dit moment ook nog eens van verschillende politieke richting zijn. Een eigenaardigheid binnen die eigenaardigheid is dat bij de president het primaat inzake de buitenlandse politiek ligt. Ruimte voor een opzienbarende bijdrage aan een theologisch debat over het Europa van de toekomst heeft Jospin dus niet.

Afgezien daarvan heeft Jospin rekening te houden met een groepering als de Mouvement des Citoyens, van oud-minister van Binnenlandse Zaken Jean-Pierre Chevènement. Sinds Chevènement vorig najaar opstapte omdat hij de autonomie-plannen voor Corsica te ver vond gaan, is de MDC geen regeringspartij meer. Maar door de strikte scheiding tussen links en rechts in Frankrijk maakt de partij bijna noodgedwongen nog wel deel uit van het fameuze ,,meervoudig links'', dat Jospin nu al vier jaar in het zadel houdt.

En de MDC is hoogst complex. Enerzijds op het marxistische-af links, anderzijds op het nationalistische-af republikeins en fanatiek bewaker van de grondslagen die van Frankrijk sinds de Revolutie van 1789 een natie maken. ,,We zijn links. We voelen ons rechts'' daar komt het ongeveer op neer en het is een gemoedstoestand die veel Fransen wat Europa betreft delen.

Nu de écht rechtse presidentskandidaat Charles Pasqua wegens vermoedelijke betrokkenheid bij smeergeld-affaires onderwerp is geworden van justitieel onderzoek, kan de souverainist en euroscepticus Chevènement een belangrijke sta-in-de-weg worden voor Jospins presidentiële ambities. De premier mag dus niet al te euro-enthousiast overkomen en moest zich alleen al daarom afzetten tegen de vigerende Duitse ideeën.

Tegelijkertijd moest zijn rede hem ook profileren als een presidentskandidaat, die niet wegloopt voor de buitenwereld. Het potentiële postuur van een president op het wereldtoneel is een doorslaggevend criterium voor de Franse kiezer en, aan handen en voeten gebonden door een president die het buitenlandse beleid bepaalt, heeft Jospin die kiezer wat dat betreft nog niet kunnen overtuigen.

Kritiek als zou hij ,,euro-lauw'' zijn, sprak hij dan ook letterlijk tegen, om tegelijkertijd ,,de diversiteit van culturen als één van de kostbaarste elementen van het erfgoed van de mensheid'' aan te prijzen. Onder die diversiteit valt de eigen, trotse, Franse cultuur. Aan luchtfietserij en verre Europese horizonten waagde hij zich niet, hij hield het verder concreet.

Hij spaart de kool en geit, smaalde rechts na afloop, gisteren. Het verwijt klonk bijna afgunstig, want Franser had de zich Europeaan voelende Jospin het niet kunnen aanpakken.

TOESPRAAK JOSPIN: www.france.diplomatie.gouv.fr/avenir/jospin