EU regelt opvang van ontheemden

Na vier uur verhit en geëmotioneerd debat hebben de Europese ministers van Binnenlandse Zaken gisteren een akkoord bereikt over opvang van `tijdelijke ontheemden', zonder de quota-regeling die Nederland wilde.

Vooral Nederland, Duitsland en Oostenrijk drongen al jaren op zo'n gezamenlijke opvang aan. Tijdens de Balkanoorlogen van de jaren negentig waren zij het immers die (relatief) de grootste stroom vluchtelingen te verwerken kregen. Zij wilden dat andere landen in de lasten zouden delen. ,,Nu'', sprak de vermoeide Eurocommissaris van Justitie en Binnenlandse Zaken, Antonio Vitorino, gisteravond tegen negenen, ,,heeft de Unie eindelijk een belangrijk humanitair instrument in handen''.

De Europese opvang voor tijdelijke ontheemden treedt in werking als een meerderheid van Europese ministers van Binnenlandse Zaken besluit dat er ergens sprake is van een `crisissituatie'. De Europese Commissie bepaalt hoeveel ontheemden uit dat gebied in de Unie onderdak nodig hebben. Dan geven alle lidstaten aan hoeveel opvangcapaciteit ze hebben. Volgens die verdeelsleutel worden de ontheemden dan in de lidstaten ondergebracht.

Overigens kunnen de ontheemden zelf een land van voorkeur aangeven; als ze ergens in de Unie bijvoorbeeld familie hebben, wordt met hun wens rekening gehouden.

Tot nog toe had elke lidstaat een eigen ontheemdenregeling. Ontheemden gingen liefst naar een lidstaat waar ze mochten werken, en die de beste medische zorg bood. En soms besliste één lidstaat dat de ontheemden wel weer naar huis konden, terwijl een ander land vond dat dit nog niet kon. Dan trokken vele ontheemden, bang om teruggestuurd te worden naar hun eigen land, naar de lidstaat waar de opvangregeling nog wél van kracht was. Zo kreeg Nederland tijdens de Balkanoorlog Bosniërs op de stoep die niet langer in Duitsland werden opgevangen. Het goede van nieuwe, Europese regeling, zei de Nederlandse staatssecretaris Ella Kalsbeek (Justitie) gisteren, is dat ,,dat dus niet meer kan''. De duur van de opvang wordt in alle lidstaten nagenoeg dezelfde: één jaar, met verlengingsmogelijkheden van twee keer zes maanden.

Van het belangrijkste uitgangspunt, solidariteit tussen de lidstaten, is na jaren onderhandelen echter weinig overgebleven. Nederland had aangedrongen op quota's voor elke lidstaat. Dat idee sneuvelde. Elk land mag voortaan net als nu vrijwillig aangeven hoeveel ontheemden het kan of wil opvangen. Ofwel, als een EU-land zegt dat het `vol' is, kunnen de andere lidstaten het niet dwingen ook maar één ontheemde op te vangen.

Onder druk van Oostenrijk kwamen de vijftien lidstaten niet verder dan een `informeel correctiemechanisme': ,,Als het ene land een half miljoen mensen opneemt en een ander land niemand, dan komt dat laatste land onder psychologische druk te staan om ook wat genereuzer te zijn'', zei een diplomaat. Hij zei dat dit mechanisme in feite niet meer is dan het vastleggen van de huidige situatie. ,,Als een lidstaat de deur dichthoudt voor ontheemden omdat het over een maand verkiezingen heeft, dan zal het volharden in dat `nee'. Want veel kiezers waarderen het tegenwoordig als een regering de grens sluit voor vreemdelingen''.