`Nederland helpt bij drugsoorlog'

De Tweede Kamer debatteert vandaag over de goedkeuring van het akkoord voor de vestiging van twee Amerikaanse militaire vliegbasis (FOL's) op Aruba en Curaçao. Critici vrezen dat Nederland via dit verdrag betrokken raakt bij de Amerikaanse narco-oorlog in Colombia.

Na bijna een jaar uitstel vindt vandaag het Kamerdebat plaats over de goedkeuring van een tienjarig verdrag met de Verenigde Staten voor twee militaire bases op Aruba en Curaçao. Deze zogeheten Forward Operating Locations (FOL's) op de eilanden zijn al sinds april 1999 in gebruik. De Amerikaanse F-16's die opstijgen van de bases op Aruba en Curaçao doen aan drugsbestrijding in het Caraïbisch gebied. Maar het akkoord tussen Nederland en de VS sluit niet uit dat de Amerikaanse vliegtuigen vanuit Aruba en Curaçao militaire inlichtingenmissies boven Colombia kunnen uitvoeren.

,,Nederland moet goed beseffen dat het met dit akkoord betrokken raakt in de binnenlandse oorlog van Colombia'', stelt kolonel Velasquez, docent aan de universiteit van Bogotá. Volgens de Colombiaanse ex-militair kunnen de vliegbases op de Antillen ,,juist het meest militaristische deel'' ondersteunen van het door de Verenigde Staten gesteunde drugsbestrijdingsplan in Colombia (Plan Colombia).

Volgens minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) is Nederland zelf niet betrokken bij de Amerikaanse militaire operaties in Colombia. Er zijn `gescheiden commandostructuren', antwoordde Van Aartsen in februari op Kamervragen. En dus draagt Nederland geen verantwoording voor wat de Amerikanen in Colombia doen, meent de minister.

De FOL's op Aruba en Curaçao worden gefinancierd uit de 1,3 miljard dollar die de Amerikanen vorig jaar uittrokken voor het Plan Colombia. Het is het grootste militaire hulppakket uit de geschiedenis van Latijns-Amerika. De hulp bestaat onder andere uit de training van antidrugs-bataljons, en de levering van zestig gevechtshelikopters. Daarnaast voeren Amerikaanse vliegtuigen op grote schaal chemische besproeiingen van coca- en papavervelden uit.

Nederland, de Europese Unie, en ook de landen van Zuid-Amerika wijzen het Plan Colombia af. Ze vrezen dat het plan de haperende vredesonderhandelingen tussen de Colombiaanse regering en de FARC verstoort, en dat de al veertig jaar durende binnenlandse oorlog overslaat naar de hele regio. President Chávez van Venezuela spreekt over een `vietnamisering' van het conflict. Hij verbiedt dan ook dat vliegtuigen vanuit Aruba en Curaçao over zijn grondgebied naar Colombia vliegen.

Ook de meer gematigde landen in de regio verzetten zich. Zo weigert Brazilië zijn luchtmachtbases te lenen voor Amerikaanse inlichtingenmissies boven Colombia. In Ecuador, waar inmiddels duizenden Colombiaanse vluchtelingen zijn, is een verzetsbeweging tegen de derde Amerikaanse FOL, die in de havenstad Manta is gevestigd. In een brief aan Van Aartsen en de Tweede Kamer roept het platform Grupo Monitoreo Nederland op niet dezelfde fout als Ecuador te maken. ,,We hopen dat Nederland de consequenties op tijd inziet'', zegt het platform. De Ecuadoriaanse ex-generaal René Vargas Pazzos verklaarde tegenover deze krant bewijzen te hebben dat ,,informatie, verkregen vanaf de FOL in Ecuador (is) gebruikt door paramilitairen voor het aanrichten van een slachtpartij in het zuiden van Colombia. Dat betekent dat Ecuador niet meer neutraal is in het Colombiaanse conflict.''

Van Aartsen houdt vol dat de Amerikaanse inlichtingenvluchten boven Colombia – de grootste cocaïneteler ter wereld – uitsluitend gericht zouden zijn op drugsbestrijding. Het onderscheid tussen `drugsbestrijding' en `bestrijding van de linkse guerrilla' is voor de Amerikanen echter vaag. De Amerikaanse regering bestempelt de linkse guerrilla FARC als een `narcoguerrilla'. De rebellen financieren zichzelf immers met de afdrachten van cocaboeren in ruil voor bescherming. Toen in juli 1999 een Amerikaans spionagevliegtuig boven Colombia neerstortte, zei een van de vluchtleiders tegen het weekblad Newsweek: ,,Officieel worden we niet geacht de guerrilla in kaart te brengen, maar dat was wel precies wat we aan het doen waren.''

Nadat de FARC het Colombiaanse leger enkele gevoelige slagen toebracht, leveren de Amerikanen sinds twee jaar dagelijks `gevoelige militaire informatie' aan de Colombiaanse militairen. Deze informatie kan in handen komen van paramilitairen die volgens Amnesty International verantwoordelijk zijn voor meer dan 70 procent van de mensenrechtenschendingen in Colombia. Herhaaldelijk is vastgesteld dat de paramilitairen samenwerken met delen van het Colombiaanse leger. Dat was ook de reden dat het Amerikaanse Congres vorig jaar voorwaarden aan de militaire hulp aan Colombia stelde. Maar President Clinton schoof de beperkingen aan de kant, met het argument dat in Colombia de `nationale veiligheid' van de VS in het geding zou zijn.

In Colombia heerst verontrusting over een mogelijke goedkeuring van het FOL-verdrag door de Tweede Kamer. ,,Tot nu toe zagen we in Nederland een bondgenoot voor de vrede'', zegt Jorge Rojas, woordvoerder van Paz Colombia, de brede coalitie van vredes- en mensenrechtengroepen, kerken en milieugroepen die waarschuwt voor de gevaren van het Plan Colombia. ,,De Amerikaanse interventie leidt alleen tot meer oorlog en meer slachtoffers.''

Rojas vindt het `onbegrijpelijk' dat Nederland goedkeuring zou willen verlenen aan de FOL's. ,,Nederland is een internationaal voorbeeld waar het gaat om een evenwichtige drugspolitiek'', zegt hij. Waarom zou het zijn grondgebied ter beschikking stellen voor een interventie die gericht is op repressie en militarisering, het besproeien en verjagen van boeren? ,,De Amerikaanse drugspolitiek in Colombia gaat verder dan drugs alleen'', waarschuwt Rojas. ,,En Nederland moet beseffen dat het zich in een gevaarlijk wespennest steekt.''

Een groot probleem met de FOL's op Aruba en Curaçao is dat de Kamerleden niet precies weten waarover zij woensdag stemmen. Van Aartsen weigert de `operationale aspecten' van het verdrag openbaar te maken. Dit betekent dat het parlement geen inzicht krijgt in welke vluchten er precies met welk doel vanaf Aruba en Curaçao naar Colombia vertrekken. Tegelijkertijd kan Nederland wel degelijk aansprakelijk worden gesteld voor `medeplichtigheid aan schendingen van het volkenrecht in Colombia', concludeerde de Amsterdam International Law Clinic van de Universiteit van Amsterdam in een rapport van maart dit jaar.