Geleide lulligheid

Het is jammer dat ze het ieder half uur van de (studio)daken af schreeuwen, maar Radio 1 is er sinds 1 april inderdaad op vooruit gegaan. Neem de vroege vrijdagavond: na het gerenoveerde NOS nieuws van 19.00 uur volgt nu het programma Kunststof met een goedgebekte presentatrice die haar gasten aardig aan de praat krijgt maar evengoed op subtiele wijze haar afkeur laat blijken van het haar, kennelijk opgedrongen, itempje om de hoofdgast een spreuk op een wandtegeltje te laten zetten.

Afgelopen vrijdag trof ze het, want zowel de hoofdgast, VPRO Radio-directeur Arend Jan Heerma van Voss, als bijgast Rick van der Ploeg, blijken fervent aanhangers van de geleide lulligheid die de VPRO de laatste dertig jaar zo doeltreffend in haar beginselprogramma heeft opgenomen. Kortom: zo'n tegeltje-met-tekst kan er dan ook nog wel bij. Na deze actie gaan beide heren zó op in een jubelende adoratieverklaring voor geleide lulligheid expert no.1 – VPRO's Anton Kothuis – dat ze niet in de gaten hebben dat ze diezelfde Kothuis ongewild voor minstens twintig uitzendingen gratis tekst leveren.

Daarvoor hebben zowel Van der Ploeg als Voss zich al even van hun beste kant laten horen, waarbij opvalt dat de VPRO-directeur wel erg stil is als Van der Ploeg de gesubsidieerde cultuur in Nederland oproept eens wat meer aan marketing te doen om haar kunstproducten aan de man te brengen. Zouden Van der Ploeg en Heerma van Voss echt niet weten dat al die snode, gladde en veelal onuitvoerbare marketingplannen vooral de opstellers ervan spekken? Zijn onze beleidsmakers zó naïef?

Het heeft er veel van weg, want vlak voordat Van der Ploeg de loftrompet blaast over het vrije marktdenken, vraagt Heerma van Voss zich voor de microfoon af waarom hij niet in de gaten had dat de peperdure architecten van het nieuwe VPRO-gebouw meer oog hadden voor hun eigen futuristische showcase dan dat waar ze voor waren ingehuurd: het bouwen van een functioneel radiogebouw met redelijke studio's en werkbare kantoren.

Zelfs bij die 75-jarige VPRO moet het toch doorgedrongen zijn dat het doel tegenwoordig steeds vaker een middel is om het eigen belang veilig te stellen of te laten prevaleren. Wie kent niet al die organisaties die zichzelf in het leven geroepen hebben om de rechten van musici en componisten te behartigen. Een leuke kantoorvilla in het Gooi met wat personeel in lease-auto's en een redelijk jaarsalaris is het eigenlijke doel, opgehangen aan dat nobele streven. Het doet denken aan de oneindige lijst charitatieve instellingen die vaak voor zichzelf meer luxe-werkgelegenheid creëren dan dat ze hulp aan sociaal zwakkeren in verre landen geven.

En dan het vakgebied van Van der Ploeg en Heerma van Vos zelf: de media. Publiek of commercieel, het maakt niets uit – het middel is belangrijker dan het doel. Musici die zich gratis aanbieden voor radio en televisie – en dat zijn meestal niet de besten – worden verheven tot doel omdat zo het middel – de omroeporganisatie – over meer geld kan beschikken.

Sterker nog, ik ken zelfs een directeur radio, die alle op hun expertise aangetrokken freelance medewerkers eruit werkte om vervolgens de vaste medewerkers van de omroep (zonder die expertise!) te dwingen onbezoldigd het werk van de ontslagen freelancers erbij te doen. Het middel belangerijker dan het doel, dat is duidelijk.

Een leuk nieuw radioprogramma op de vrijdag dus, dat Kunststof. Twee gasten zonder reiskosten en een fikse portie openhartige naïviteit die je toch niet zou verwachten. En aan het eind nog drie minuten willekeurig ingevulde zendtijd door een (gratis) buitenstaander. Ik heb me in ieder geval kostelijk geamuseerd!

(www.hansdulfer.nl)

    • Hans Dulfer