Een machteloos gebaar van Wahid

President Abdurrahman Wahid van Indonesië is alleen komen te staan. Zijn poging van vandaag om met een `proclamatie' de politieke crisis rond zijn persoon te bezweren, komt neer op het loze gebaar van iemand die zijn machtspositie al heeft verspeeld.

Hij stond klokke twaalf verbeten achter de microfoon in de ontvangstzaal van zijn ambtspaleis. De mannen om hem heen behoorden tot zijn persoonlijke staf, maar ook procureur-generaal Marzuki Darusman was op het appèl verschenen.

Wat velen hadden verwacht en waarmee de hoofdrolspeler in het drama zelf dit weekeinde meermalen had gedreigd – het uitroepen van de noodtoestand – bleef uit. President Abdurrahman Wahid maakte bekend dat hij zijn superminister van Binnenlandse Veiligheid, de gepensioneerde generaal Susilo Bambang Yudhoyono – in de wandeling `SBY' – opdracht gaf, ,,gezien de politieke noodtoestand waarmee wij worden geconfronteerd, bijzondere stappen te zetten, in nauw overleg met het veiligheidsapparaat, om de crisis te bezweren.''

Welke crisis, vroegen de luisteraars zich af. ,,Een dreigende botsing tussen voor- en tegenstanders van mijn presidentschap'', aldus Wahid in zijn korte inleiding. Welke stappen, was de volgende vraag die opkwam bij de kijkers en luisteraars. Maar die mocht niet gesteld worden, want vragen stellen stond niet vrij. En waarom gaf hij deze `order' in godsnaam aan een burgerminister zonder enige bevelsmacht, en niet aan de chefs van de strijdkrachten en de politie?

De man die de order kreeg, was kennelijk vanochtend pas ingelicht door zijn president, want eenmaal buiten het ambtspaleis, onder een spervuur van vragen van verslaggevers, liet SBY weten dat hij zijn opdracht zou ,,bestuderen''. Voor hij in zijn dienstauto stapte, op weg naar spoedoverleg met de top brass van leger en politie, draaide hij zich om en zei met nauwelijks ingehouden woede: ,,Luister! Dit is geen presidentieel decreet en het betekent evenmin een civiele of militaire noodtoestand.''

Vice-president Megawati Soekarnoputri, die tijdens Wahids optreden in haar werkpaleis overleg voerde met de top van haar partij, de nationalistische PDI-P, hulde zich, zoals de laatste tijd gebruikelijk, in stilzwijgen. Volgens de secretaris-generaal van de partij, Sutjipto, zou ,,moeder geen commentaar geven'' op Wahids `proclamatie'.

De man die om twaalf uur achter de microfoon stond, werd weliswaar omringd door heren in maatpak en uniform, maar stond in feite moederziel alleen. Wat hij vandaag via de staatstelevisie het land inzond, was geen machtswoord, maar een zwaktebod. Van de chefs van staven van leger en politie had hij in besloten overleg vernomen dat zij de uitroeping van de noodtoestand door hun president zouden negeren. Wij gaan geen politici en journalisten oppakken, louter omdat zij Uw presidentschap kritiseren, hadden zij Wahid verteld. Wij zullen niet dulden dat U het parlement ontbindt, alleen omdat dit college U de voet dwars zet. En wij zullen evenmin verhinderen dat het parlement op 30 mei in een plenaire zitting besluit tot het beleggen van een buitengewone zitting van het Volkscongres.

Op zijn kabinet, een gezelschap dat hij vorig jaar augustus eigenhandig had samengesteld, hoeft Wahid evenmin te rekenen. Toen hij op 30 april een tweede waarschuwing kreeg van het parlement wegens wanbeheer en gebrekkig leiderschap, benoemde Wahid een team van zeven bewindslieden dat hem een uitweg moest suggereren uit de politieke impasse. De zeven stonden onder leiding van dezelfde `SBY' en raadden Wahid aan om in de vier weken die hem nog restten voor de beslissende zitting van 30 mei een `politiek compromis' te sluiten met zijn tegenstanders in het parlement.

Gisteravond onthulde Yudhoyono dat het team Wahid met klem had afgeraden de noodtoestand uit te roepen en het parlement te ontbinden.

Vorige week gaf Wahid een hoogst persoonlijke draai aan dit advies. Hij eiste van Megawati dat zij zou kiezen tussen haar partij, die in meerderheid Wahids politieke hoofd eist, en het vice-presidentschap. Zij kon twee dingen doen: instemmen met overname van `alle constitutionele bevoegdheden' van het presidentschap, behalve het hoogste ambt zelf, of de noodtoestand onder ogen zien.

Het antwoord van Megawati was, naar verluidt, duidelijk: oudere broer van me, je hebt geen conflict met mij, maar met het parlement. En dat heb je langs constitutionele weg uit te vechten.

Daar stond hij dan, alleen. Wat hij uit alle macht heeft proberen te voorkomen – een vernederende politieke berechting door het Volkscongres – kon hij niet meer ontlopen. Vandaag poogde hij zijn gezicht te redden met een loos gebaar.