Investeren in je geest

Niet helemaal tevreden met uw geld en bezit? Misschien is het hoog tijd uzelf in plaats van uw geldzaken kritisch te bestuderen.

Een spits financieel aforisme vulde een novemberpagina van een Amerikaanse Zen-scheurkalender. Vrij vertaald luidde het citaat, ondertekend door Margaret Young: ,,Mensen leven vaak achterstevoren: ze proberen meer geld of dingen te hebben, om meer te kunnen doen wat ze willen, zodat ze gelukkiger zullen zijn. De praktijk werkt echter andersom: je moet eerst zijn wie je bent, vervolgens doen wat je moet doen, om tenslotte te hebben wat je wilt.'' Maar hoe simpel deze leefregel ook lijkt, hij wordt door slechts weinigen gepraktiseerd. De oorzaak schuilt in onze geest, weet de Amerikaanse financieel psychologe dr. Kathleen Gurney, oprichtster van de Financial Psychology Corporation.

Al sinds 1981 bestudeert Gurney financieel gedrag. ,,Geld is een uiterst emotioneel onderwerp'', weet ze inmiddels. ,,Bovendien leren veel mensen van jongs af dat je over geld niet hoort te praten. Het gevolg is dat we vaak levenslang onbekend blijven met onze diepste gevoelens rond geld. Onze omgang met geld blijft vaak een onaantastbaar ritueel, waarbij we de opvattingen van onze opvoeders blindelings volgen, zelfs als dat onredelijk of belachelijk is.''

De rol en betekenis van geld zijn complex. Enerzijds is geld onontbeerlijk om basisbehoeften als eten, drinken, onderdak en medische verzorging te vervullen. Daarnaast heeft geld voor de meeste mensen een geheimzinnige emotionele kant. Iedereen bekijkt geld en bezit op zijn eigen manier. Voor de een representeert het veiligheid of vrijheid, terwijl een ander er geluk, liefde, macht of respect mee hoopt te bemachtigen. Die verlangens kunnen gedurende iemands leven ongemerkt veranderen, wat de betekenis van geld extra ongrijpbaar maakt. Jammer, vindt Gurney, want, zo zegt zij: ,,Als je niet weet wat je van geld wilt, zul je je doelen nooit bereiken. En als je je sterke geldeigenschappen niet kent, kun je ze niet gebruiken. Als je tenslotte weigert belemmerende geldgewoontes te veranderen, blijft je situatie altijd zoals die nu is.''

Helaas lijkt een grote groep mensen dat lot vooralsnog beschoren. Gurney, die regelmatig in Europa vertoeft, zegt erover: ,,Ik zie veel intelligente mensen met goede persoonlijke eigenschappen en een fijne opvoeding die ik financieel toch arm vind, want geld geeft hen niet wat ze willen. Ze maken zich bijvoorbeeld zorgen over geld, kampen met schulden of denken slechts fijn te kunnen leven als ze méér zouden bezitten.'' Natuurlijk, geeft Gurney toe, ,,Overal bestaan mensen die zich totaal niet met geld bezighouden, maar die zijn in de westerse wereld zeer zeldzaam.''

Gurney biedt de financieel armen hoop. Op basis van jarenlang praktijkonderzoek verscheen in 1988 haar boek `Your Money Personality'. De financieel psychologe beschrijft hierin negen financiële types. Ze noemt ze, vrij vertaald: ondernemers, jagers, waaghalzen, zekerheidszoekers, daadkrachtigen, perfectionisten, geldmeesters, ploeteraars en optimisten. ,,Een geldstijl is gezond als deze goed aansluit bij je innerlijke overtuigingen én bij de externe realiteit'', zegt Gurney, ,,maar helaas komt dat niet zo vaak voor.'' Sommige van Gurneys financiële types maken echter dan andere gebruik van hun geld. Zo zitten geldmeesters en optimisten vaak lekker in hun vel, terwijl waaghalzen, perfectionisten en ploeteraars het minder hebben getroffen. Op Gurneys internetsite www.kathleengurney.com kun je je geldpersoonlijkheid voor $19,95 online laten bepalen via de beantwoording van 28 multiple choice-vragen. Je ontvangt dan een zeven pagina's tellend rapportje met je geldeigenschappen plus adviezen voor verbeteringen. De site biedt ook gratis tips voor ondermeer partners (met kinderen) en gepensioneerden.

Wie geluk heeft, krijgt gezonde geldgewoontes mee van thuis. Gurney: ,,Wie opgroeit in een gezin dat gelooft in budgetteren en sparen, ziet die bezigheden als normaal. Wie daarentegen thuis leert dat schulden onvermijdelijk zijn, maakt dat tot zijn natuurlijke gewoonte.'' Volgens Gurney beseffen ouders onvoldoende dat kinderen goede geldgewoontes moeten aanleren en dat zij daarbij voorbeeldfuncties vervullen. ,,Veel ouders voelen zich schuldig als ze grenzen stellen of men beseft gewoon niet dat ze hun kinderen ideeën over geld aanleren, omdat ze zelf ook geen financiële opvoeding hebben gehad.'' Gurney adviseert om kinderen al vanaf drie jaar kennis te laten maken met de waarde van geld. ,,Kinderen nemen veel meer over van wat ouders doen dan van wat ze zeggen. Je moet je sterk bewust zijn van de waarden die je overdraagt, want het is veel eenvoudiger een goede gewoonte aan te leren dan een slechte af te leren.''

Het hoogste doel van financiële zelfkennis is het bereiken van geestelijke rijkdom. Deze psychische staat bereik je volgens Gurney als je: het belang van geld niet ontkent noch overdrijft, inziet hoe geld je beïnvloedt en andersom, geld niet beschouwt als doel op zich, maar als beloning voor inspanningen, geld onder controle hebt in plaats van andersom en als geld je plezier, tevredenheid en zekerheid verschaft. Dat wil iedereen bereiken, zou je verwachten. Gurney weet echter uit de praktijk hoe mensen tegen veranderingen opzien. ,,Men wil wel graag gelukkiger of tevredener zijn, maar als dat wijziging van gewoontes vergt, haken de meesten af, want veranderen brengt risico's met zich mee. Dat doe je dus slechts als een situatie onhoudbaar is, omdat je keer op keer erge fouten maakt.'' Wie echter weigert belemmerende geldgewoontes te veranderen, mist geweldige kansen, vindt Gurney. ,,Geld is een van de laatste struikelblokken op weg naar je persoonlijke mysterie. Als je daar doorheen weet te breken, valt alles in je leven op zijn plaats. Geld komt dan vanzelf naar je toe. Maar met het grote verschil dat het dan je dienaar is in plaats van je meester.''

Informatie: www.kathleengurney.com

    • Erica Verdegaal