De drie plagen van Nick Brown

Mond- en klauwzeer was na BSE en de varkenspest een geval van ,,extreme pech'', gelooft Nick Brown, de Britse minister van Landbouw. Niettemin biedt de veecrisis een opening om de Britse landbouw te hervormen van ,,kwantiteit naar kwaliteit'' en de productiesubsidies van Brussel te herzien.

Nick Brown, de Britse minister van Landbouw, is net terug van een Europese Landbouwraad in Brussel over de gekke koeienziekte (BSE). De volgende dag moet hij naar het noorden, omdat daar weer mond- en klauwzeer (MKZ), de andere Engelse ziekte, is uitgebroken. Premier Blair zei begin deze maand dat de epidemie na 1.500 gevallen en 2,5 miljoen vernietigde dieren was bedwongen. Maar in de valleien van Yorkshire laaien de brandstapels weer op.

Het land is in verkiezingsroes. Brown doet niet mee aan de campagnes. ,,Ik heb de laatste fases van de ziekte als minister te overzien en dat wil ik op een wetenschappelijke manier doen'', zegt hij in zijn werkkamer met uitzicht op de Theems. ,,De Conservatieve Partij, die veel boeren onder haar kiezers heeft, probeert mij de schuld te geven. Dat is onvolwassen. Deze infectie is een nationale tragedie, geen politiek virus.''

Dat laatste is niet zeker. In een nieuwe parlementsperiode zou Brown als minister óók wel eens geruimd kunnen worden, denkt Westminster. Brown kon keihard zijn in zijn vorige baan als fractiemanager van de Labourpartij, maar Blair zou vinden dat hij te lief is geweest voor de boeren, die het regeringsplan voor een beperkte vaccinatie van rundvee lieten ontsporen. Als Labour wint op 7 juni, is Brown mogelijk weer gewoon parlementslid voor Newcastle East, een industrieel kiesdistrict in noordoost Engeland, dat ironisch genoeg vlak bij de vermoedelijke bron van de epidemie ligt.

Wanneer is het virus onder controle?

,,Het is onder controle, maar het is er nog wel. We naderen de finish. Elke twee weken halveert het aantal nieuwe gevallen, maar we weten ook dat de ziekte af en toe opflakkert.''

Twintig nieuwe gevallen op één plek in twee weken klinkt erger.

,,Het is een tegenslag. Toen het virus bij koeien werd vastgesteld, was het al een paar weken aanwezig in schapen, waar het ongemerkt gebeurt.''

Massaslacht en het verbranden van risicodieren is een `tactiek van de verschroeide aarde', het vernietigt alles van waarde. Was dat goed?

,,Het alternatief is wachten tot de ziekte zich vertoont in ogenschijnlijk gezonde dieren en ze dán doden. De ziekte duurt langer en je moet meer dieren doden. Beter is meteen radicaal optreden, hoe wanhopig boeren zich ook voelen, vooral als later blijkt dat hun dieren het virus niet hadden.''

En laten uitwoeden?

,,Misschien had het gekund bij sommige schaapskuddes. Maar vergeet niet dat veel lammeren er aan dood gaan of dood worden geboren. Dat is geen goed fundament voor de schapenindustrie. Voor varkens zou laten uitwoeden een ramp zijn. Het zou alle varkens besmetten en de sector vernietigen. En voor koeien zou het extreem pijnlijk zijn de ziekte zijn gang te laten gaan.''

Is het verbranden zelf niet ook een verspreidingsbron?

,,Niets is onmogelijk, maar het risico is uiterst klein. Zodra het dier dood is wordt het virus minder krachtig. Het ministerie van Milieu zegt dat de andere risico's van verbranden [het vrijkomen van gif] ook gering zijn. Maar er is geen perfecte methode van vernietiging. Het vee werd besmet door bewegingen van dieren, mensen en voertuigen van boerderij naar boerderij. Boeren hebben het in vele gevallen zelf verspreid, onopzettelijk, maar wel omdat ze de veiligheidsregels niet in acht namen.''

Eerst sloot u vaccinatie uit, toen wilde u het wel maar kon u de boerenvakbond niet overtuigen.

,,Zo simpel ligt het niet. In het begin kreeg ik het advies om MKZ op de traditionele manier te bestrijden. Ik wilde vaccinatie niet uitsluiten, maar het bleef onduidelijk of we alleen plaatselijk of algemeen konden vaccineren en of gevaccineerde dieren wel of niet gedood moesten worden.''

Milieugroepen hoopten dat u bereid was algemeen te vaccineren en de ziektevrije status op de exportmarkt op te geven [omdat gevaccineerde en zieke dieren dezelfde antilichamen hebben].

,,Het zou nooit hebben gewerkt met schapen en varkens, maar er is een goed argument om het te doen bij waardevolle runderen. We hadden vaccins klaarliggen. Maar uit alles bleek dat de consument geen vlees of melk van gevaccineerde dieren wilde, terwijl de supermarkten geen aparte etiketten wilden maken en één groot melkbedrijf geen melk van gevaccineerde koeien wilde inkopen uit concurrentieoverwegingen. En het was niet onredelijk van de boeren te pleiten tegen een staatsinterventie die hun dieren waardeloos zou maken. Vaccinatie moet opnieuw worden bekeken, maar op Europees niveau en dat gaat gebeuren op Nederlands en Brits initiatief.''

BSE en MKZ toonden hoe broos de verhouding tussen regering en boeren is. Hoe moet die veranderen?

,,Fundamenteel. We willen dat de boeren hoeders van de countryside worden en taken uitvoeren waar we ze nu niets voor betalen: het in stand houden van natuur en landschap. Ze krijgen nu productiesubsidies uit de Europese landbouwpot, maar die bevorderen kwantiteit, geen kwaliteit of milieustandaarden. Dat was ooit een goede methode om de schaarste aan voedsel te helpen bestrijden, maar dat hoeft niet meer. Staatsinterventie moet duurzame landbouw ondersteunen, plus natuur en lokale gemeenschappen.''

Betekent dat minder intensieve landbouw?

,,Het boeren is in een overgang. Door BSE, de lage prijzen op de wereldmarkt en door het dure pond. Daarom moeten boerenbedrijven dichter naar de markt gestuurd worden, bijvoorbeeld door diversificatie. ''

Maar waarom liet u dan de Landbouwraad in Brussel een agendapunt over het bevorderen van extensieve rundveehouderij schrappen.

,,Daar moet eerst meer werk aan gebeuren. Het is een ouderwets voorstel om de markt te versterken door de productie te sturen. Dat kan beter door rigoureuze veiligheidsmaatregelen tegen BSE in te bouwen en na te leven, waardoor de consument vanzelf meer vertrouwen in rundvlees krijgt.''

Of wilde u een Europese rel vermijden voor de verkiezingen?

,,Nee, ik ben er na 7 juni nog steeds tegen.''

Ziet u de MKZ-epidemie als extra argument om de gemeenschappelijke Europese landbouwpolitiek te hervormen?

,,Ik ben gepassioneerd voor hervorming. Nederland, Duitsland en wij zien de noodzaak van verandering en dat geldt ook voor Italië, Zweden, Denemarken en zelfs voor Portugal [dat netto verdient aan subsidies], dat kortgeleden voorstellen heeft gedaan die voor hun doen radicaal waren. In ons land betalen we tachtig procent van de subsidies [9,9 miljard pond] aan twintig procent van de boeren. Dat is onverdedigbaar als je juist kleine en middelgrote boeren wilt helpen.''

Maar een hervormde EU-landbouwpolitiek kan uw land op verlies komen te staan, als de contributiekorting [rebate] die ex-premier Thatcher in 1984 bedong, wordt geschrapt.

,,Op de middellange termijn zou dat inderdaad gevolgen kunnen hebben voor de Britse rebate. Maar als Europeanen moeten we sowieso gaan denken over verdeling van lasten.''

Aan welk bedrag denkt u?

,,Is het eerlijk dat de Duitse belastingbetaler nu de allerhoogste contributie betaalt? Ik denk het niet. En als de Europese Unie uitbreidt naar het oosten moeten we zulke vragen opnieuw behandelen. Overigens gaat de minister van Financiën en niet ik over de financiële details.''

Uw Nederlandse collega Brinkhorst maakt er geen geheim van dat hij het aantal boeren sterk wil verminderen. Waarom zegt ú dat niet?

,,Ons land is niet zelfvoorzienend en moet een derde van zijn agrarische producten importeren. Nederlandse boeren exporteren voornamelijk. De Nederlandse regering vraagt zich af of ze daarmee door kunnen gaan. Wij zijn in een andere positie. Het betekent niet dat we niet met minder boeren toekunnen, wel dat we moeten kijken hoe hun bedrijven zichzelf kunnen bedruipen. We geven nu zo'n 33.000 pond uit aan subsidies per hillfarmer [kleine schapenboeren, waarvan er 60.000 zijn] om hun verliezen te dekken, terwijl hun inkomen gemiddeld maar 4.500 pond is. Het is beter hun inkomen rechtstreeks te steunen in ruil voor dingen waar we wel behoefte aan hebben.''

Nederland en Duitsland integreren landbouw en het toezicht op voedselveiligheid zodat de hele keten tussen boer en eettafel beter kan worden gecontroleerd. Waarom koppelt uw regering ze los?

,,Het idee bestond dat ons ministerie van Landbouw uitvoerder en toezichthouder was, wat heeft bijgedragen aan de BSE-verspreiding. Labour vond het daarom beter die twee functies duidelijk te scheiden. Het nieuwe ministerie van Landbouw, omgedoopt in Rural Affairs [Plattelandszaken], wordt uitvoerder en het Food Standards Agency (FSA), dat onder het ministerie van Volksgezondheid valt, let op voedselveiligheid. In onze omstandigheden is dat transparanter. Het FSA kan zijn advies in het openbaar geven, zodat de minister van Landbouw het op hetzelfde moment krijgt als de kranten.''

Dan kunnen ze elkaar de zwarte piet toeschuiven als het opnieuw fout gaat.

,,Dat denk ik niet. De regering is collectief verantwoording schuldig aan parlement en volk. Dat hebben de Tories ook geweten toen ze na elf jaar pas toegaven dat er toch een verband was tussen BSE en de menselijke vorm, de ziekte van Creutzfeldt-Jakob.

Wat wordt de rol van biologische landbouw [organic] en genetisch gemanipuleerde gewassen [GMO's]?

,,Biologische boeren hebben zelf het vertrouwen van consumenten gewonnen. Het waarmerk van de Soil Association [die toeziet op het naleven van organic-standaarden] is één van de beste Britse voedselwaarmerken. Dan moet de staat ook geen doelstellingen geven. Maar we helpen ze wel. De laatste Tory-regering gaf ze een half miljoen pond per jaar. Wij geven twintig miljoen per jaar.''

Die pot is toch al leeg?

,,Omdat er te veel inschrijvingen zijn, maar het komende jaar komt er steeds meer beschikbaar om boeren te helpen de overgang te overbruggen van intensief naar biologisch boeren [waarbij ze hogere kosten hebben, maar twee jaar lang nog niet de hogere inkomsten uit organic producten]. Aan de andere kant: als we iedereen geld zouden geven, zouden we de markt overvoeren, waardoor de prijs daalt en ook de inkomsten van biologische boeren. Te veel goed doen kan ook schadelijk zijn.

,,De GMO's zijn de keerzijde. We verbouwen GM-gewassen nu niet commercieel. Er zijn wel proefakkers, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Milieu, om de claims van de zaadfirma's te testen, zoals pesticidebestendigheid en de invloed op flora en fauna in de omgeving van een proefveld.''

Premier Blair lijkt een voorstander van GMO's.

,,Ik hou me aan de wetenschap en de eerste verantwoordelijkheid lijkt me het vermijden van gezondheidsrisico's voor mens en milieu. De tweede overweging is voorkomen dat een bedrijf een monopolie verwerft en kan misbruiken. En ten slotte moeten we ons afvragen of de consumenten het pikken. In het Verenigd Koninkrijk is het antwoord: nee. Ze zijn er bezorgd over, terecht of niet, maar het is een vrij land en de regering moet ze niet dwingen GMO-producten te eten. Dus moeten er op Europees niveau en via de Wereldhandelsorganisatie (WTO) goede regels komen. Zoals een etiketteerplicht, ook al zien onze Amerikaanse en Canadese partners daar het nut niet van in. ''

BSE en MKZ hebben het Britse imago zwaar beschadigd. Had u niet beter eerst het toerisme kunnen helpen, dat economisch een veel grotere waarde heeft dan de landbouwsector?

,,De twee zijn volkomen vervlochten. De veehouderij bepaalt het uiterlijk van de countryside en het is de ziekte, niet de manier van bestrijden maar de ziekte zélf, die het toerisme aantast. Er komen zelfs minder toeristen naar Londen, omdat ze geloven dat het virus besmettelijk is voor mensen. De enige manier om het aan te pakken, voor de boeren en de toeristensector, is uitroeien en onze ziektevrije status terug zien te krijgen.

,,Vóór BSE had het Verenigd Koninkrijk een zeer goede reputatie op landbouwgebied, diergeneeskunde en dierenwelzijn. Daarna hebben we nog twee keer binnen een jaar twee gevallen van extreem bad luck gehad: eerst de varkenspest, die uw land ook heeft meegemaakt, en daarna MKZ. BSE begrijpen we nu en we doen er alles aan om te voorkomen dat het ooit nog terugkeert. Maar we moeten ons ook afvragen hoe het komt dat juist wíj die twee virusinfecties kregen. Is er iets in de manier waarop wij handeldrijven dat juist ons kwetsbaar maakt?''

Wat gaat u doen na de verkiezingen?''

,,Onmiddellijk erna zal ik een kleine toespraak houden en de mensen van East Newcastle bedanken die me hebben gesteund. Daarna ga ik naar een katholieke working mans' club in Wallsend in de hoop dat de autoriteiten vergunning geven langer open te blijven. Dan ga ik een paar uur slapen en naar Londen om de nieuwe regering gevormd te zien worden.''

En maakt u daarvan deel uit?

,,Dat zou ik heel graag willen, maar het is de premier die beslist.''