Daar komen de wrekers

Vijfentwintig procent van de ambtenaren weg. Een eigen woning voor iedereen. Leefbaar Nederland is de eerste politieke partij zonder ideologie, de eerste partij die het eigenbelang vooropstelt. Op campagne met de wrekers. `We willen geen splinterpartij zijn, we willen invloed hebben.'

Ik wil iemand eruit kunnen trappen zonder dat dat in de krant komt.'' Het is vrijdagmiddag 6 april. Jan Nagel, voorzitter van Leefbaar Nederland, staat met een glas bier in zijn hand op een Hilversumse receptie. Wat hij bedoelt: hij wil geen journalisten om zich heen zolang Leefbaar Nederland nog niet is opgericht. ,,Er valt nu ook nog niets te zien'', zegt campagneleider Kay van de Linde. ,,De partij moet van een vraagteken een uitroepteken worden.''

Zondag 10 juni wordt Leefbaar Nederland officieel opgericht. Een nieuwe politieke partij die er prat op gaat de leden te betrekken bij de samenstelling van de kandidatenlijst. Die leden komen uit het hele land, zijn meestal actief in een van de ruim achthonderd lokale politieke partijen. Lokalo's zijn machtig, bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen van 1998 haalden ze 25 procent van de stemmen. Leefbaar Nederland is de eerste partij zonder ideologie – niet links, niet rechts – die gelooft dat burgers zelf hun problemen kunnen oplossen. Daarom mogen die burgers zelf het programma van Leefbaar Nederland bepalen. Hoe doe je dat, zo'n partij oprichten? Hoe organiseer je het inhoudelijke debat? Hoe mobiliseer je de achterban? Waar haal je het geld vandaan? Het kost moeite toegang te krijgen tot de binnenste gelederen van Leefbaar Nederland voor een antwoord op deze vragen. Van de Linde zegt dat hij een illusie wil verkopen. Dat het dom is je marketingstrategie te onthullen. Dat hij wel interviews met de bestuursleden kan regelen, maar that's it. Geen vergaderingen bijwonen, geen campagnebezoek verslaan. Maar in de dagen daarna draait hij bij, wordt toeschietelijker en vertrouwelijker. ,,Als we verliezen, krijg ik de schuld. Als we winnen moeten Jan Nagel en Henk Westbroek de credits krijgen. Dat is een professionele insteek.''

Begin april overheerst bij de partijtop nog scepsis over de levensvatbaarheid van een landelijke partij. ,,We hebben onze reserves bij Leefbaar Nederland'', onthult bestuurslid Broos Schnetz, tevens voorzitter van Leefbaar Utrecht. ,,Er moet eerst een partijprogramma komen dat vernieuwend is en een lijsttrekker die aanspreekt. De vraag is: gaat dat lukken?'' Ook kandidaat-bestuurslid Hylke ten Cate plaatst vraagtekens: ,,Inhoudelijk is Leefbaar Nederland nog mager. In het 25-puntenmanifest staat onder het hoofdstukje milieu dat 5 mei voortaan nationale schoonmaakdag is. Wie heeft dat nu weer verzonnen?''

Twee dagen later in de witte woonkamer van Jan Nagel in Hilversum. Hij rekent op tenminste tien zetels bij de Tweede-Kamerverkiezingen in 2002. ,,Anders stappen de bestuursleden op'', zegt hij. ,,We willen geen splinterpartij zijn. We willen invloed hebben.'' Tien zetels, dat zijn 600.000 stemmen. ,,Ik wil niet zeggen: het gaat gebeuren. Maar het kán. De kiezer zit losser dan ooit tevoren. Het is als bij het voetbal: maak je minder fouten dan je tegenstander, dan heb je een goede kans om te winnen.'' Bij D66 zijn niet veel zetels meer te halen, vermoedt Nagel. Wel bij de PvdA, want daar zijn veel ontevreden D66'ers bij de verkiezingen van 1998 naartoe gegaan.

Eind vorig jaar haalde Leefbaar Utrecht bij de tussentijdse verkiezingen 28,5 procent van de stemmen, Leefbaar Hilversum kreeg drie jaar geleden 35 procent. Het aantal leefbaarpartijtjes in Nederland is verviervoudigd tot 141 sinds het Utrechtse succes. Meestal zijn het oppositiepartijen die zich met grote instemming van de bevolking fel verzetten tegen het gemeentelijk beleid. Leefbaar Utrecht tegen het centrumplan om het stationsgebied drastisch te vernieuwen, Leefbaar Hilversum tegen het plaatselijke verkeersbeleid.

De leefbaarheidspartijen kunnen zich niet aansluiten bij Leefbaar Nederland omdat de partij onafhankelijk wil blijven en niet de organisatiestructuur van de landelijke partijen wil kopiëren. Leefbaar Nederland ziet zichzelf als vertolker van onvrede onder de kiezers. Over de dichtgetimmerde regeerakkorden en de politieke benoemingen.

Lokaal werkt die retoriek tegen de snelweg in je achtertuin, maar landelijk? Is die onvrede net zo groot als de onvrede over een plaatselijke annexatie of een onbereikbaar centrum? De commotie over de Betuwelijn is grotendeels weggezakt. Het rekeningrijden is van de baan. Zijn er nog wel issues waarmee een landelijke partij zich sterk kan profileren?

,,Die twijfel had ik ook'', zegt Nagel. ,,We doen het plaatselijk en dat is moeilijk genoeg. Daar kom ik van terug. Leefbaar Dronten heeft in zijn programma staan: behoud het dorpse karakter. Leefbaar Nijmegen wil de stad volleggen met terrassen. Iedereen geeft aan `leefbaar' zijn eigen invulling, maar wat die partijen gemeen hebben: ze vinden dat er niet naar de kiezers wordt geluisterd. Ze winnen de verkiezingen en worden buiten het college gehouden. Bij de gevestigde partijen heerst een grote minachting voor de kiezer.''

Op 3 maart 1999 kreeg Nagel het idee voor de landelijke pendant. De dag van de laatste Provinciale Statenverkiezingen. ,,Ik hoorde op de autoradio dat een nieuwe Zeeuwse partij in een klap vier zetels had gehaald. Welke conclusie verbond de provinciale PvdA-voorzitter aan deze uitslag? `De oude coalitie is weer mogelijk.' Ik kreeg er zo de pest in. De volgende dag ben ik naar de radiostudio gelopen waar Henk Westbroek zijn middagprogramma Denk aan Henk presenteert. `Zullen we dreigen met een landelijke partij?', stelde ik voor. Dat hebben we gedaan.''

Dezelfde dag nog was het bestuur gevormd. Investeerder Willem van Kooten, de oud-deejay, had het idee al eerder geopperd. Hij sloot zich aan. Net als Leefbaar Utrecht-voorzitter en vastgoedmakelaar/café-eigenaar Broos Schnetz en Leefbaar Hilversum fractiesecretaris en dichter Ton Luiting. `Daar komen de wrekers', zei de Hilversumse GroenLinks-fractie meesmuilend op de fractievergadering van die week.

,,Die geur van ressentiment moet Leefbaar Nederland verdrijven'', vindt politicoloog Jos de Beus, die zich aan de Universiteit van Amsterdam verdiepte in de ontstaansgeschiedenis van Leefbaar Nederland. ,,Nagel met zijn PvdA-verleden is net geen Marcel van Dam. Westbroek is net geen Henny Vrienten en Van Kooten net geen Joop van den Ende. Hun vechtlust lijkt voort te komen uit ongenoegen over die tweede plaats. Dat is een serieus imagoprobleem.''

Underdog

Dinsdag 10 april. Het hoofdkwartier van Leefbaar Nederland is gevestigd aan de Langestraat in Hilversum. Op een etage boven café Sven's. Er staat een computer, een koffiezetapparaat, een grote tafel en een flapover. Dit is het domein van campagneleider Kay van de Linde (38), zoon van de voormalige TROS-Aktua-anchorman Wibo van de Linde. Op zijn negentiende begon hij in de postkamer van een van de bekendste campagnebureaus van New York, dat van David Garth. Twee jaar geleden vertrok hij er als zakelijk directeur. Van der Linde hielp de huidige republikeinse burgemeester van New York Rudy Giuliani aan de macht en deed de New-Yorkse campagne voor presidentskandidaat Al Gore.

Willem van Kooten had Van de Linde op de New-Yorkse première van de musical Cyrano gepolst over Leefbaar Nederland. ,,Ik had op dat moment drie Amerikaanse aanbiedingen waarmee ik een jaarsalaris van 300 duizend dollar kon verdienen. Maar dit vond ik een enorme uitdaging. Een nieuwe partij opzetten, dat maak je nooit mee. Het leukste is campagne voeren voor een underdog. Leefbaar Nederland is een gigantische underdog. David tegen Goliath. Het is een droom om hier te laten zien wat ik kan.''

Maar u bent hier sinds het eerste kabinet-Lubbers niet meer geweest.

,,Dat is een voordeel. Doordat ik de geschiedenis niet ken, houd ik the big picture.''

Aan de muur hangt een lijst met drie prioriteiten: 1. Fondsenwerving. 2. Organisatie van de campagne. 3. Zie onder 1.

Bij de lancering van Leefbaar Nederland hebben Van Kooten, Westbroek en Schnetz ieder 25 duizend gulden in de kas gestort. Van dat geld is Van de Linde aangesteld. Inmiddels hebben zich tussen de achthonderd en duizend leden aangemeld, die ieder honderd gulden contributie betalen. Van dat geld kan het oprichtingscongres worden betaald. Omdat Leefbaar Nederland nog niet in de Tweede Kamer zit, maakt de partij geen aanspraak op campagnesubsidie.

Over het fondsenwerven wordt geheimzinnig gedaan. De aandacht gaat uit naar de voorfinanciering van een brede steunactie. De kosten voor een campagne worden geschat op vijf miljoen gulden. Op vergaderingen valt af en toe de naam van een kapitaalkrachtige sympathisant. ,,Opschrijven, Kay'', dicteert Jan Nagel dan. De volgende dag neemt Van de Linde contact op met de betreffende persoon en rijdt naar hem toe. De campagneleider maakt wekelijks duizend kilometers met zijn Porsche 924 SK uit 1986. ,,Ik ben een paar keer in Wassenaar geweest, in Maastricht.''

Hij denkt erover wervingsspeeches over de partij te houden bij Rotary- en Lion's clubs. Of aan een politiek diner met vooraanstaande leden. Maar dat kan pas als de lijsttrekker bekend is. ,,Je moet onafhankelijk blijven, bij veel mensen kleine bedragen ophalen. Vijfentwintig gulden, vijftig gulden. De VVD laat partijcongressen sponsoren door bedrijven. Die zetten een rode Mercedes in de aankomsthal. Dat is wettelijk toegestaan, maar je laadt al snel de schijn van belangenverstrengeling op je.'' Later zegt hij aan de telefoon: ,,Dat is toch niet zo gek, die Mercedes. Als iedereen het maar kan zien. Wij hebben een lieveheersbeestje in het logo, misschien moeten wij toch eens met Volkswagen onderhandelen over een oranje kever.''

Autopartij

,,Ik verwacht dat het gemeentebestuur opstapt'', fluistert Jan Nagel, voordat hij naar de raadsvergadering vertrekt. Door een verkoudheid is de fractievoorzitter van Leefbaar Hilversum zijn stem kwijtgeraakt, maar zijn ogen glimmen. Het is 11 april. Vanavond beslist de Hilversumse raad over de aanleg van twee busbanen. Nagel doet zijn das recht en wappert met drie moties. Eén om de GroenLinks-verkeerswethouder op te laten stappen, één om het hele college op te laten stappen, één voor als de stemming een maand wordt uitgesteld. Hij is de situatie meester.

Leefbaar Hilversum is niet alleen een van de grootste lokale partijen van Nederland, het is ook een experiment voor de levensvatbaarheid van een landelijk initiatief. Eén nadeel: de Hilversumse partij heeft nog weinig bestuurservaring. Het is een protestpartij. Een bestuurscrisis zou Jan Nagel de mogelijkheid bieden om te laten zien dat hij kan regeren. ,,Het is héél spannend'', zegt Nagels vrouw Yvonne even later in de raadszaal.

Leefbaar Hilversum heeft veertien van de 37 zetels en wordt in de gemeenteraad `een rechtse autopartij' genoemd. Ze verzette zich tegen de aanleg van brede fietspaden door het centrum en vanavond tegen de aanleg van de busbanen. Vier uur later is het college gevallen. Dankzij een tegenstem binnen de VVD-fractie wordt het collegevoorstel met krappe meerderheid verworpen. De GroenLinks-wethouder biedt zijn ontslag aan.

Jan Nagel, die zich niet in het debat heeft gemengd, dient zijn tweede motie in. Hij verzoekt alle zittende wethouders te vertrekken, omdat het draagvlak van de demissionaire coalitie nu te klein is geworden. Zijn motie wordt aangenomen. ,,Vanavond heeft Leefbaar Hilversum het openbaar vervoer de nek omgedraaid'', zegt de aangeslagen GroenLinks-fractievoorzitter. PvdA-voorzitter Beker, die op de publieke tribune toekijkt, is onder de indruk. ,,Wat een mooi drama. Leefbaar Hilversum heeft de randvoorwaarden gecreëerd en afgewacht.'' Maar Beker heeft ook genoeg van de frustrerende aanpak van Nagel. ,,In de acht jaar dat hij oppositie voerde, heeft hij elke planologische ontwikkeling in Hilversum platgelegd. Hij spreekt nauwelijks, maar heeft een geweldige say.''

,,Ik heb niets te veel beloofd, hè?'', zegt Jan Nagel bij het naar buiten lopen.

Karen Heerschop, raadslid voor Leefbaar Hilversum, stemt bij de Tweede Kamerverkiezingen normaal PvdA. Haar fractiegenoten: VVD, SP, CDA. ,,Toch zijn we een eenheid. Omdat we de dossiers goed kennen en voortdurend ervaringsdeskundigen raadplegen.'' Zo heeft Heerschop zich verdiept in de Naarderstraat, een doorgangsweg voor eenrichtingsverkeer. Ze keek naar de knelpunten, sprak de dagelijkse passanten en pleit ervoor die straat toegankelijk te maken voor tweerichtingsverkeer. ,,Ik weet beter dan andere partijen wat er leeft en dan is het makkelijk om te overtuigen.''

Heerschop is kritisch over het landelijke initiatief. ,,Op lokaal niveau spelen ideologieën geen rol. Er doen zich alleen concrete problemen voor. Je kunt erover mopperen op verjaardagen of je kunt er wat aan doen. Landelijk is die aanpak te simpel, daar is een afgewogen beginselprogramma nodig. Weg met de Betuwelijn, staat er in het 25-puntenplan van Leefbaar Nederland. Of: een laptop voor iedere scholier! Haha!''

Het 25-puntenplan `Het moet anders en het kan anders' verscheen in juni 1999, drie maanden nadat het bestuur de notariële oprichtingsakte voor de nieuwe partij ondertekende. ,,Die 25 punten hebben we op een zondagmiddag in elkaar geramd'', zegt Broos Schnetz. ,,Het is een aardigheidje, meer niet.''

Willem van Kooten heeft een andere versie van de ontstaansgeschiedenis: ,,We hebben serieus geprobeerd al onze grieven in kaart te brengen: 25 procent van de ambtenaren weg. Een eigen woning voor iedereen. Het belastingformulier moet eenvoudiger. Die praktische onderwerpen komen allemaal bij mij vandaan.''

Vervolg op pagina 32 (Z2)

Vervolg van pagina 31 (Z1)

Wat is de status van het pamflet? Opvallend is het dynamische vooruitgangsgeloof dat Leefbaar Nederland wil uitstralen: in het internet, laptops, lokale televisie, verkeerstunnels en kabelbanen. Het is een verzameling zeer uiteenlopende ideeën. Soms populistisch, zoals het voorstel om het aantal ambtenaren met vijfentwintig procent in te korten. Soms origineel, zoals het voorstel om AOW'ers zelf een premie van tien procent te laten betalen zodat degenen die alleen van de AOW rond moeten komen er enkele tientjes per maand op vooruit gaan. Soms rechtstreeks gekopieerd uit het regeerakkoord: zoals het wegwerken van de wachtlijsten en het investeren in infrastructuur, ouderenzorg, volksgezondheid, onderwijs en milieu zonder de staatsschuld te vergroten. Of uit de staatkundige hervormingen waarmee D66 zich in de beginjaren onderscheidde: directe invloed van de kiezer, gemengd districtenstelsel en de gekozen burgemeester.

Een echt beginselprogramma is er vlak voor de oprichting nog niet. Dat wordt pas geschreven nadat de leden op het congres een programmacommissie hebben aangewezen. ,,De leden moeten de issues aandragen'', zegt Jan Nagel. ,,We moeten eerst horen wat er aan de basis leeft.'' Dus wil het bestuur nu niet te veel tijd besteden aan het politieke debat. Bestuurslid Hylke ten Cate vindt dat jammer. ,,Het is de luiigheid van Jan Nagel'', zegt hij. ,,Hij wil niet discussiëren als het partijbeginsel over twee maanden misschien heel anders is. Dat is tactisch gedacht. Je kunt ook zeggen: bereid een aantal onderwerpen beter voor voordat je straks je oor te luisteren legt.''

Whisky

Op vrijdag 20 april staan Henk Westbroek en Jan Nagel te wachten op de pont naar Ameland. Ze gaan op bezoek bij partij Ameland '82 die vanavond in Nes een debat organiseert over Leefbaar Nederland. Met Westbroek hoopt het bestuur ook de eilandjeugd binnen te lokken. Maar Westbroek heeft drie nachten niet geslapen. Er zitten vlekken op zijn zwarte pak, een van de knopen is afgebroken. Jan Nagel probeert Westbroeks jasje schoon te wrijven. ,,Goed dat het je toch gelukt is te komen'', zegt hij vaderlijk. ,,Je gelooft ergens in of je gelooft er niet in'', zegt Westbroek en hij drinkt zijn glas whisky leeg.

Even later staan de twee voormannen op de voorplecht van de pont. Het gesprek gaat over de talloze lokale leefbaarpartijen die de kop opsteken. Wat is dat eigenlijk: leefbaar?

Nagel: ,,Elke partij die zich zo wil noemen.''

Ook de meubelverkoper van Leefbaar Amsterdam die op zijn winkeldeur heeft staan: `Als u hier steelt, bellen we eerst de ambulance en dan de politie'?

Nagel: ,,Die man kan zijn gang gaan.''

Westbroek: ,,Daar verschillen we van mening, Jan. Leefbaar is een geuzennaam. Ik ben niet verantwoordelijk voor alle partijen die leefbaar heten.''

Nagel: ,,Ik signaleer alleen dat er kooplieden zijn die diefstal en vandalisme meer dan beu zijn.''

Westbroek: ,,Ik ben radicaler. Persoonlijk ben ik voorstander van het zero-tolerance idee aan het worden. Voorbeeld: jij steelt deze jas. Je krijgt een waarschuwing en de vierde keer dat je zoiets doet, ga je de gevangenis in.''

Henk Westbroek wordt lijsttrekker?

Nagel: ,,Henk is een uitstekende kandidaat-lijsttrekker.''

Westbroek: ,,Ik wil wel in de programmacommissie.''

Wie wordt het dan wel?

Westbroek: ,,Een mens. Hoeft geen bekend mens te zijn. Iedereen kan kandidaat worden.''

Jan Nagel gaat regelmatig op campagne, voor zover de college-onderhandelingen in Hilversum het toelaten. Hij bezoekt bestuurs- en fractieleden van een plaatselijke partij die erover denken zich aan te sluiten bij Leefbaar Nederland.

Ameland '82 is met vier van de elf zetels in de gemeenteraad de grootste partij van het eiland, waar 3.600 mensen wonen. Voorzitter Klaas van Eijk denkt er voorlopig niet over de naam van de partij te veranderen in Leefbaar Ameland. ,,Als Leefbaar Nederland het straks niet goed doet, willen we dat niet met ons meedragen.''

Er zijn drie problemen op het eiland, zo blijkt tijdens een korte roadsurvey: 1. Door de hoge huizenprijzen vertrekken veel jonge Amelanders naar de wal. 2. De minister van Verkeer en Waterstaat sluit de vuurtoren. 3. Passerende olietankers varen sinds kort zonder loods, waardoor ze een milieuramp kunnen veroorzaken. De stelling van de avond is: Leefbaar Nederland kan veel betekenen voor Ameland.

In het zaaltje van hotel Hofker zitten zeventig Amelanders gedwee te luisteren. ,,Ze hebben in de Tweede Kamer niet het flauwste benul dat hier vijfenduizend schepen per dag langsvaren zonder loods'', roept Westbroek. ,,Per jaar, Henk'', verbetert Nagel. ,,Per jaar'', herhaalt Westbroek. ,,Leefbaar Nederland weet dat wel, want wij hebben straks een vertegenwoordiger in elk van de negentien kiesdistricten. De vertegenwoordiger in Friesland kan het loodsenprobleem zelfs persoonlijk aan de orde stellen als hij in de Tweede Kamer wordt gekozen.''

,,Maar élke partij heeft toch zijn regionale afvaardiging?'', zegt een man met een korte baard.

,,Als je in het plaatsje Doodstil in Groningen woont'', zegt Westbroek ,,en je wilt Kok spreken, kom je er niet doorheen.''

,,Ik ben ervan overtuigd'', zegt Nagel ,,dat dit soort discussies doorwerken in ons verkiezingsprogramma.''

,,Saai programma'', roept een jongen met een Noorse trui aan. ,,Waar blijven de verhalen van Piet Hein en Michiel de Ruijter?''

,,Wat hebben die er nou weer mee te maken?'' vraagt Westbroek.

,,Ik verwachtte Nederlandse helden en revolutie vanavond.''

Lieveheersbeestje

Welke kleur heeft Leefbaar Nederland eigenlijk, die vraag krijgt Jan Nagel bij elke campagnebijeenkomst. De partij besloot weliswaar links en rechts af te schaffen, maar de rest van Nederland doet dat niet. Hebben we hier te maken met liberalen of met sociaal-democraten? Ondernemer Willem van Kooten (ex-VVD) verzet zich tegen privatisering van nutsbedrijven. ,,Is hij een Nederlandse Bill Gates, die met al zijn geld de weg van het geweten zoekt?'', vraagt de Amsterdamse politicoloog Jos de Beus zich af. ,,Dan zou Leefbaar Nederland een voertuig kunnen zijn voor de winnaars van het poldermodel. Of is het eerder Socialistische Partij-bezorgdheid over de verloedering van de beschaving? De potentiële kiezer raakt in de war van dat onduidelijke profiel. Die moet nu snel het idee krijgen: daar hoor ik.''

De kiezers bepalen volgens Jan Nagel (ex-PvdA) nu juist de kleur van de partij. ,,En die kiezers kennen we nog niet'', is steevast zijn antwoord. Begin april weigerde het bestuur twee aspirant-leden vanwege hun verleden bij de Centrum Democraten. Maar wat doet de partij als blijkt dat de aanhang voor de doodstraf is of tegen de komst van asielzoekerscentra? ,,Als je die onderwerpen bespreekbaar maakt, is de Nederlandse bevolking redelijk. Ik ben niet voor een referendum over de doodstraf, maar het stomste is om dat soort onderwerpen onder de grond te stoppen. Als je de bevolking er buiten laat, is de uiterste consequentie dat je tegen het algemeen kiesrecht bent.''

2 Mei 's avonds. Bestuursvergadering in het hoofdkwartier. Vier leden hebben zich kandidaat gesteld voor het voorzitterschap. Tijdens het oprichtingscongres zal de eerste voorzitter worden gekozen. Behalve Jan Nagel, allemaal onbekenden: een kapper uit Breukelen, een freelance communicatie-adviseur uit Apeldoorn en een account-manager tropische bosbouw uit Niedorp.

Punt twee op de agenda is de voorbereiding van het congres in het Hilversumse hotel Gooiland. Frans van den Brink, ontwerper van de Topdrop-verpakking, is aangeschoven. Hij is de huisontwerper van Leefbaar Nederland, verantwoordelijk voor het logo met het lieveheersbeestje.

Nagel: ,,We moeten onze oranje kleur uitdragen op het congres. In de gordijnen bijvoorbeeld. Hoe maken we het oranje niet te vet, maar wel kenbaar?''

Van den Brink: ,,Je moet een paar grote lieveheersbeesten langs de wanden naar het podium laten lopen.''

Nagel: ,,Te veel spektakel. Volgend jaar krijgen we een WK voetbal en een Oranjehuwelijk. Het moet subtieler.''

Van den Brink: ,,Misschien kun je de mensen van de organisatie een oranje T-shirt aandoen.''

Nagel: ,,Of een oranje band om de arm.''

Kay van de Linde: ,,Niet doen, ordediensten.''

Nagel: ,,Oja. Jij wilde cheerleaders in oranje pakjes.''

Blijft het belangrijkste onderwerp over: de lijsttrekker. ,,Die hoeft zich pas in oktober of november te presenteren'', zegt Nagel luchtig. De naam van Pim Fortuyn circuleert. En Nagel noemde in een interview met Jeroen Pauw Hans Weijers om er meteen achteraan te zeggen: ,,Maar die zit al bij D66.'' Het onhandige gegoochel met namen wekt de indruk dat Leefbaar Nederland in zijn maag zit met de vacature.

De volgende dag bevestigt econoom Arjo Klamer de kandidatuur van Fortuyn. Klamer is adviseur van Leefbaar Nederland en gaat tegen betaling de Europese paragraaf van het verkiezingsprogramma schrijven. Fortuyn? Maar die heeft toch aan ongeveer elke partij zijn adhesie betuigd? Ook Arjo Klamer is niet zuinig met zijn sympathiebetuigingen. Hij ondersteunde onder meer het initiatief van ex-CDA-Kamerlid De Milliano om een eigen partij op te richten en vorige maand presenteerde hij zich als lid van de Stichting Stop de uitverkoop van de beschaving.

,,Ik houd van experimenten'', zegt Klamer. ,,Leefbaar Nederland brengt de parlementaire democratie in beweging. Ze zoeken naar namen om het initiatief geloofwaardiger te maken, anders worden ze als een bende afgemaakt. Ik ben bereid met iedere partij te praten die van de euro een issue maakt.''

Op de dag dat achthonderd leden een uitnodiging ontvangen voor het congres, presenteert Jan Nagel in Hilversum het nieuwe college, bestaande uit Leefbaar Hilversum, PvdA en CDA. Het is maandag 21 mei. Karen Heerschop is benoemd tot wethouder Verkeer. De portefeuille Ruimtelijke Ordening en Mediazaken gaat naar Jan Nagel. De raad is beduusd. ,,Ik heb Nagel vaker gezegd dat hij eens verantwoordelijkheid moet dragen'', zegt de zojuist benoemde PvdA-wethouder financiën. ,,Maar ik had niet gedacht dat hij daar tijd voor zou hebben aan de vooravond van de oprichting van Leefbaar Nederland.'' ,,Juist wel'', zegt Nagel over zijn politieke dubbelfunctie. Wat goed is voor Leefbaar Hilversum is goed voor Leefbaar Nederland. ,,VVD-voorzitter Bas Eenhoorn en CDA-voorzitter Marnix van Rij hebben ook gewoon een baan.''