Zoogdier 45 miljoen jaar ouder dan tot nu toe gedacht

De vondst van een compleet schedeltje van een van de vroegste zoogdierachtigen in China plaatst de evolutie van zoogdieren een stuk verder terug in de tijd, tot in het begin van het Jura-tijdperk, 195 miljoen jaar geleden. Toen gaven de dinosauriërs nog te toon aan in het leven op aarde. Het diertje, Hadrocodium gedoopt, kan niet veel meer hebben gewogen dan 2 gram. Dat schrijven Amerikaanse en Chinese wetenschappers vandaag in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science.

Uit de schedel van Hadrocodium blijkt dat de gehoorbeentjes los liggen van de onderkaak, een kenmerk dat onderzoekers zien als een belangrijke stap in de evolutionaire overgang van reptiel naar zoogdier. Met deze veranderingen in lichaamsbouw ontwikkelden de dieren een scherper gehoor en konden zij dankzij een sterker kaakgewricht geavanceerder en krachtiger kauwen.

Sommige eerder beschreven tijdgenoten van Hadrocodium, zoals de vroege zoogdierachtigen Sinoconodon en Morganucodon, bezitten wel een enkel onderkaakbeen, maar missen nog de complete scheiding van de onderkaak en de gehoorbeentjes. De ontdekking dat Hadrocodium wel losse gehoorbeentjes heeft, plaatst de ontwikkeling van zoogdierkenmerken in een klap 45 miljoen jaar eerder.

De onderzoekers vermoeden dat de veranderingen in de onderkaak en de ontwikkeling van de gehoorbeentjes verband houden met een vergroting van de schedelinhoud. Hadrocodium had opvallend grote hersenen, waarbij met name reukcentra goed ontwikkeld waren. Uit zijn kleine omvang en gespecialiseerde gebit leiden de onderzoekers af dat het een insecteneter was, net als de vroegst bekende echte zoogdieren. Maar of Hadrocodium aan de wieg heeft gestaan van de zoogdieren zoals wij die nu kennen, of dat het een verwante, later uitgestorven zijlijn betrof, kunnen de onderzoekers op basis van het fossiel niet uitmaken.

Het fossiele schedeltje werd al in 1985 gevonden in fossielrijke afzettingen van de Lufengformatie in de Chinese provincie Yunnan. Maar pas toen het zorgvuldig was vrijgemaakt uit het omringende steen werd het belang van de vondst duidelijk en beseften de onderzoekers zich dat het hier ging om een zoogdierachtige met een volledig andere lichaamsbouw dan andere zoogdierachtigen uit die periode.