Ontluistering

,,Het vuur in mij brandt nog maar laag'', declameerde de oude man die ik af en toe opzoek. ,,Dat schreef Gerard Reve in een gedicht over zijn ouderdom toen hij zelf nog amper veertig was. `Plotseling staat de wind, en is er een schaduw over alles, en hijg ik van angst, maar voor wie of wat dan toch, in godsnaam?' Mooi hè?''

En hij vervolgde: ,,Ik heb het opgezocht nadat ik in De Plantage het interview met Reve en zijn vriend Joop Schafthuizen had gezien. Ik was nogal beroerd geworden van dat programma, bijna letterlijk. Heeft dan niemand in de gaten dat die man al stevig aan het dementeren is? Alles wat je ziet is ontluistering.

,,Misschien komt het doordat je als oudere meer oog hebt voor de verschijnselen. Nu ik zelf in het verzorgingshuis zit, zie ik het de hele dag om me heen. Alleen al aan de manier waarop iemand kijkt, heb ik voldoende. Bij dementen staat de onzekerheid, grenzend aan paniek, vaak in hun ogen te lezen. Reve begon het gesprek nog vrij monter, maar gaandeweg zag je de angst op zijn gezicht groeien. Toen Schafthuizen even wegging, keek hij meteen bezorgd achterom.

,,Reve heeft bij vlagen nog voldoende zelfinzicht om te weten dat hij onzin uitkraamt. Hanneke Groenteman vroeg hem plotseling hoe oud hij was. `Achtentachtig', zei hij toen. Hij besefte dat het niet klopte, maar hij móest antwoorden en deed maar een gok. Dat zijn vreselijke momenten. Hij zat minutenlang alleen maar lulkoek uit te slaan. Over koningin Emma die hij gekend had, over zijn broer die alles van hem in de gracht gooide: zijn manuscripten en zijn sprookjes van Grimm. Trouwens, de culturele elite van Nederland gooide óók zijn boeken in de gracht. In België zorgden ze beter voor hem, daar hadden de kerken al zijn boeken op de plank staan.

,,Lachen en gieren om niets is ook een symptoom van dementie. Je zag het herhaaldelijk bij Reve. Het misleidende is dat hij nog genoeg heldere momenten heeft om ook zinnige uitspraken te doen. Op het einde zei hij: `De grote schrijvers handhaven de taal.' Dat is een mooie en ware uitspraak.

,,Tragisch werd het vooral toen hem gevraagd werd of hij nog elke dag schreef. Eerst begint hij dan te gieren. Vervolgens zegt hij: `Ik moet mijn verstand weer terughebben.' En dan vertelt hij dat hij niet meer weet hoe mensen heten en dat hij onjuiste uitspraken van anderen niet meer kan verbeteren. Over drie jaar zal hij niet meer weten dat hij het niet meer weet, en dat zal beter zijn voor zijn gemoedsrust.

,,Reuze griezelig vind ik het gedrag van Schafthuizen. Reve is nu volstrekt afhankelijk van hem. Maar houdt Schafthuizen wel van zijn werk? Wat is hij van plan met het beheer ervan? Gaat ie alles uitverkopen? Schafthuizen heeft de pest aan de literaire wereld. Op een gegeven moment kraaide hij: `Ik zou openbare verbrandingen van hele mooie documenten moeten organiseren!' Schafthuizen zou wel eens de mafste schrijversweduwe van Nederland kunnen worden.''

    • Frits Abrahams