Nieuw vredesinitiatief India inzake Kashmir

Premier Vajpayee van India heeft de Pakistaanse leider Musharraf uitgenodigd voor vredesoverleg over Kashmir. Tegelijkertijd heeft hij het eenzijdige staakt-het-vuren opgezegd.

De Indiase premier Vajpayee staat op het punt groot staatsmanschap te verwerven, of roemloos ten onder te gaan. Zijn regering heeft de afgelopen maanden ernstige problemen gehad: een groot corruptieschandaal op het ministerie van Justitie, verloren verkiezingen in vijf deelstaten en coalitiepartners die hun steun dreigen op te zeggen.

Ideologisch is Vajpayee niet daadkrachtig genoeg, vinden de hindoe-extremisten binnen de coalitie. Steeds openlijker roepen zij dat hij plaats moet maken voor Advani, de minister van Binnenlandse Zaken, die zich duidelijker profileert als hindoe-nationalist.

Op economisch terrein worstelt Vajpayee met sterke vakbonden, die zijn hervormings- en privatiseringsplannen dwarsbomen. En met zijn gezondheid is het ook niet best: hij moet voor de tweede keer een knie-operatie ondergaan.

Dan is er de strijd in Kashmir. Het eenzijdige staakt-het-vuren dat Vajpayee zes maanden geleden uitriep leverde niets op: geen vrede, niet eens een begin van onderhandelingen. De militante groeperingen in Kashmir vonden dat buurland Pakistan betrokken moest worden bij de besprekingen, wat de Indiase regering principieel weigerde. De Kashmir-vallei is voor eenderde deel van Pakistan en voor tweederde van India. De meerderheid van de bevolking is moslim, maar dat is nog geen reden om het gebied aan Pakistan te schenken, zo was de Indiase redenering.

Het officiële beleid hield dus in dat men met de rebellen wilde onderhandelen over gedeeltelijke autonomie, maar niet over onafhankelijkheid en zeker niet over aansluiting bij Pakistan. Met als gevolg dat geen enkele partij aan de onderhandelingstafel kwam en het internationaal zeer gewaardeerde staakt-het-vuren van India een lege huls werd.

Maar afgelopen woensdagavond verraste Vajpayee vriend en vijand door twee beslissingen te nemen, die op het eerste gezicht strijdig lijken: hij beëindigde het staakt-het-vuren in Kashmir én hij nodigde de Pakistaanse leider, generaal Pervez Musharraf, uit om naar New Delhi te komen.

Geweld opvoeren en tegelijk over vrede willen praten; het klinkt onlogischer dan het is. Het staakt-het-vuren was misschien geen succes ten opzichte van de rebellen, het beëindigde wel de schermutselingen tussen de legers van India en Pakistan. De spanning langs de bestandslijn, de door beide landen afgesproken grens die door Kashmir loopt, was nagenoeg verdwenen. Dat was de tegenprestatie van Pakistan op het eenzijdig staakt-het-vuren van India: zij trokken hun manschappen voor het grootste deel terug. Islamabad had daarmee zijn welwillendheid getoond en aan goodwill gewonnen.

Bovendien heeft generaal Musharraf bij meerdere gelegenheden bekend gemaakt met de Indiase regering te willen praten, ,,waar, wanneer en op welk niveau dan ook''. Dat gaf hem publicitair een voorsprong, die nog werd vergroot toen Pakistan hulpgoederen bood aan India na de aardbeving in Gujarat.

Door het `dubbelbesluit' van Vajpayee op woensdagavond zijn dus meerdere doelen gediend: ten eerste is de aandacht op de interne moeilijkheden in India afgeleid, want niets werkt zo verenigend als een blik op de gemeenschappelijke vijand Pakistan. De hindoe-extremisten binnen de coalitie zijn tevreden gesteld, omdat er weer hard zal worden opgetreden tegen de `moslim terroristen'.

Ten tweede wordt de rust langs de bestandslijn gehandhaafd, omdat Pakistan moeilijk een aanval kan inzetten terwijl Musharraf een bezoek aan India voorbereidt. Dat betekent dat er weinig of geen soldaten van Indiase zijde zullen sneuvelen. In de media wordt de dood van een soldaat in het grensgebied als buitengewoon ernstig gepresenteerd, terwijl politiemannen die om het leven komen door aanslagen van rebellen in de dorpen en steden van Kashmir, veel minder sentimenten losmaken.

Ten derde straft Vajpayee de arrogantie van de rebellenleiders af: na het eenzijdig een staakt-het-vuren en de uitnodiging om te onderhandelen, kwamen zij met de wens eerst naar Pakistan te mogen reizen voor overleg. Vajpayee weigerde hun een visum, omdat hij de bemoeienis van Pakistan niet nodig achtte.

En nu dan toch de hoogste leider van Pakistan uitgenodigd: het is of meesterlijke strategie of oeverloze domheid. Want als het overleg met Musharraf niets oplevert, staat Vajpayee met lege handen. Een openlijke oorlog in een tijdperk waarin beide landen over nucleaire wapens beschikken lijkt niet aan de orde. Wat overblijft is de vernedering dat de historische vrede in Kashmir, waar de laatste tien jaar 30.000 doden zijn gevallen, niet door Vajpayee is bewerkstelligd. De binnenlandse problemen zullen weer op hem afkomen. De vraag is of hij die overleeft.