Lachen in de Lijkbar

Pizzeria Kamikaze heet het eerste boek dat van de Israelische auteur Etgar Keret in Nederlandse vertaling verschijnt. Op het omslag van de verhalenbundel staat een vrolijk lachend figuurtje dat zichzelf een kogel door het hoofd schiet. Daarmee is de toon gezet. Etgar Keret (Tel Aviv, 1967) is in Israel vooral onder jongeren razend populair, niet alleen omdat hij eigentijds en ogenschijnlijk simpel schrijft, maar ook omdat ze zich herkennen in zijn absurde humor en zijn afkeer van zwaarwichtigheid. En het gevaar van oppervlakkigheid weet hij te bezweren door een constante melancholieke ondertoon.

Het titelverhaal, dat de helft van het boek in beslag neemt, speelt zich af in de afdeling van het hiernamaals waar de zelfmoordenaars terechtkomen. Het lijkt er verrassend veel op de gewone maatschappij, niet beter, maar ook niet opvallend slechter. Je kunt aan de mensen zien hoe ze er een eind aan maakten: littekens bij de polsen, gerimpelde huid bij degenen die zich verdronken hebben. Maar in hun doen en laten en hun gevoelens lijken de bewoners van het hiernamaals sprekend op levende mensen, zij het dat zelfmoord geen optie meer is. Vertier is te vinden in de Lijkbar, of in pizzeria Kamikaze, waar ik-figuur Chaim (een naam die `Leven' betekent) twee dagen na zijn aankomst werk vindt.

Waarom hij zijn leven beëindigde, blijft onduidelijk. Hij ontmoet allerlei mensen, zoals een Palestijn die een zelfmoordaanslag heeft gepleegd, met wie hij het nu best kan vinden, ze zijn immers allebei toch al dood. Ook beroemde mensen lopen er rond, zoals Kurt, voormalig leadzanger van Nirvana. Iedereen vindt die Kurt een ongelooflijke zeur, omdat hij voortdurend met zijn songteksten te koop loopt, want als je er een eind aan maakt, is `het laatste wat indruk op je maakt [...] een of andere gozer die alleen maar kan zingen over hoe zielig hij is. Als dat je nog iets had gedaan, was je wel in leven gebleven'.

Al snel hoort Chaim dat zijn vriendin Erga (`Verlangen') kort na hem zelfmoord gepleegd heeft. Samen met een vriend onderneemt Chaim een zoektocht naar haar. Uiteindelijk vindt hij haar in een soort commune met een goeroe uit Galilea aan het hoofd, de Messias, die zijn volgelingen had beloofd de weg naar een betere wereld te wijzen. Maar zijn wederopstanding bleef uit, en in plaats daarvan kwam hij bij de zelfmoordenaars terecht, waar hij een tweede poging zal ondernemen, die nog minder kans van slagen heeft (`Wat wil hij nu, dubbeldood?' smaalt iemand). Chaim heeft intussen zijn hart verpand aan een ander meisje, dat niet door zelfmoord maar door een – onbedoelde – overdosis is gestorven en op zoek is naar `de leiding' omdat ze overgeplaatst wil worden. Chaim blijft tenslotte ontgoocheld alleen achter. Hij gaat maar weer in pizzeria Kamikaze werken.

De personages die Kerets verhalen bevolken, voldoen bepaald niet aan het ideaalbeeld van de stoere Israëli. Dat verklaart ook voor een deel Kerets populariteit onder de Israëlische middelbare-schooljeugd. Voor jongeren die er vrijwel vanaf hun geboorte op worden voorbereid dat ze later hun land zullen moeten verdedigen, kan het spannend en taboedoorbrekend zijn om te lezen over jongens met weinig idealen, die afgekeurd zijn voor militaire dienst wegens een equivalent van S5, of die zelfmoord plegen omdat ze niet kunnen aarden in het leger. Zo'n `jongeren'-verhaal is `Nimrods flip'; over drie vrienden die elkaar al hun leven lang kennen. Ze voeren weinig uit, hebben af en toe een onbetekenend baantje, op een na, die veel geld verdient in de hightechbranche, ze liggen vaak op het strand, blowen wat, proberen een meisje te versieren. Het enige bijzondere aan hen is dat ze om de beurt een tijdje gek worden. Langzaam maar zeker komen ze erachter dat de geest van hun overleden vriend Nimrod dan bezit van hen neemt. Nimrod heeft zich een kogel door het hoofd geschoten toen ze met zijn vieren in dienst zaten en zijn vriendin het had uitgemaakt. Als de jongens eenmaal doorhebben dat het Nimrod is die in hen rondspookt, hebben ze er in zekere zin vrede mee. Zo hebben ze hem in elk geval nog bij zich.

In Nederland zal Kerets boek geen taboes doorbreken. Maar zijn scherpe observaties van het absurde en het paradoxale in de alledaagse werkelijkheid zijn niet aan grenzen gebonden. Keret kan zich moeiteloos meten met Nederlandse generatiegenoten als Grunberg of Giphart.

Etgar Keret: Pizzeria Kamikaze. Uit het Hebreeuws vertaald uit het Hebreeuws door Ruben Verhasselt. Podium, 132 blz. ƒ29,90

Buitenlandse literatuur

    • Hilde Pach