Het gezond verstand van `idioot' Koizumi

Leprapatiënten zijn in Japan weer volwaardig lid van de maatschappij. Maar premier Koizumi moet de belangrijkste veldslagen met de verstarde ambtenarij nog voeren.

Verblufte ambtenaren en van vreugde huilende leprapatiënten liet de nieuwe Japanse premier Junichiro Koizumi deze week achter. Koizumi behaalde `een overwinning op de bureaucratie', zo stellen Japanse media. Een teken wellicht van zijn nieuwe regeerstijl in een land dat is vastgeroest. Het drama rond de leprapatiënten is een treffende illustratie van de problemen van statisch, hiërarchisch Japan.

Tegen het advies in van zijn ambtenaren besloot Koizumi afgelopen woensdag een juridische strijd met leprapatiënten over decennia gedwongen quarantaine af te breken. Al in de jaren vijftig adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat afzondering niet meer nodig was dankzij nieuwe behandelingsmogelijkheden. Desondanks bleef in Japan tot 1966 een draconische wet van kracht waardoor leprapatiënten bij hun familie werden weggehaald om opgesloten te worden in centra, ver van de bewoonde wereld. Nooit meer zagen ze familie, gedwongen ondergingen ze abortus of sterilisatie. Nog altijd wonen 4.500 mensen in deze centra, verstoten door de samenleving.

Ambtenaren hadden al die jaren niets te winnen bij verandering, bij het volgen van de nieuwste medische ontwikkelingen. Ze beschermden hun budgetten onder de stabiele regeringen van de Liberaal Democratische Partij, die zich nauwelijks inhoudelijk met beleid bemoeide. Afschaffing van de wet had pas plaats in 1996 toen de LDP noodgedwongen een coalitie moest aangaan.

In een proces van patiënten om compensatie oordeelde de rechtbank in de verre provincieplaats Kumamoto eerder deze maand vernietigend over de ambtenarij en de politiek. De onnodige quarantaine van patiënten schond hun grondrechten en het parlement had zijn plicht verzaakt door deze situatie niet te corrigeren, aldus het vonnis.

Verwacht werd dat de overheid vervolgens hoger beroep zou aantekenen. De ambtenaren zouden deze vernedering immers niet accepteren. Veelzeggend was de opmerking van minister van Volksgezondheid, Chikara Sakaguchi: ,,Persoonlijk meen ik dat de staat niet in beroep moet gaan, maar het standpunt van het ministerie is een andere zaak.'' Het standpunt van het ministerie bepalen de ambtenaren, niet de minister.

Maar premier Koizumi besloot anders na een ontmoeting met negen leprapatiënten in zijn ambtswoning, waarbij naar verluidt de tranen hem in de ogen stonden. De staat gaat niet in beroep, maar accepteert het oordeel van de rechter. De patiënten krijgen excuus en compensatie. Het belang van dit besluit kan niet overschat worden in hiërarchisch Japan. Sommige patiënten kregen na Koizmui's uitspraak voor het eerst sinds decennia bericht van hun familie: kom terug naar huis. Eindelijk accepteert de samenleving hen weer als mens.

En het opvallende is: iedereen is het ermee eens. Geen krant of commentator heeft zich tegen Koizumi's besluit uitgesproken. Terwijl iedereen verwachtte dat juist het tegenovergestelde besluit zou worden genomen. Zo ver staan ambtenarij en traditionele politici af van de samenleving. Koizumi staat in de politiek bekend als `idioot' en zegt daar zelf over in een nieuwe televisiereclame van de partij: ,,Wat in de politiek `idioot' wordt genoemd, heet in de rest van de samenleving gezond verstand. Dan ben ik graag een idioot in de politiek.''

Maar er zijn ook kanttekeningen te maken bij Koizumi's besluit. Het valt in goede aarde bij de media en het grote publiek, en het komt twee maanden voor verkiezingen voor het Hogerhuis. Wie wil op zo'n moment niet een populair besluit nemen? Het is ook het eerste harde besluit dat Koizumi neemt na een maand premierschap en hij zei dat dit een ,,uitzonderlijk'' besluit is. De vraag is nog altijd wat voor cruciale besluiten hij zal nemen, en zal kunnen doordrukken, op met name de economische verstarring van Japan te doorbreken. Op dat vlak ligt Koizumi's grootste uitdaging.