Entertainment in een terp

Filmmaker en kunstenaar Peter Greenaway ontwierp bij het Groningse Dorkwerd een kunstmatige terp, of wierde, van twaalf meter hoog. De terp dient ook als expositiepaviljoen. ,,Als de zeespiegel rijst, zullen de Groningers overleven'', zegt Greenaway.

Fascinerend hoe mensen 2600 jaar geleden met hun handen en nagels vol zand en modder een aarden heuvel aanlegden in dit toenmalige kweldergebied. ,,Om hun voeten droog te houden'', zegt de Britse filmmaker/kunstenaar Peter Greenaway bewonderend. De terpen, of zoals de Groningers zeggen, wierden, vindt hij het `begin van de beschaving in Noord-Nederland.' Greenaway, bekend van films als The cook, the thief, his wife and her lover en Prospero's Books, ontwierp als eerbetoon aan de vroege kustbewoners en hun strijd tegen het water een twaalf meter hoge `Grand Terp' met een diameter van zeventig meter aan de oever van het Reitdiep, bij het Groningse terpdorpje Dorkwerd.

De kunstmatige wierde is onderdeel van de kunstmanifestatie Via Dorkwerd, het bijzondere Groningen. Hierin staat een van de oudste cultuurlandschappen van ons land, het Reitdiepdal, centraal. In dit gebied vestigden zich 600 v. Chr. de eerste bewoners op wierden en gaven het landschap daarna gestalte. De kunstwierde ligt overigens bijna een kilometer zuidelijker dan gepland, omdat de dorpsbewoners van Dorkwerd geluidsoverlast van aan- en afrijdende auto's en verstoring van weidevogels vreesden.

In Greenaway's kunstterp bevindt zich een expositiepaviljoen waarin hij zijn bezoekers wil `fascineren en entertainen'. En geheel in de traditie van zijn soms controversiële exposities wil de Britse gastconservator, die diverse internationale tentoonstellingen vormgaf, discussie uitlokken. De terp als kunstobject dus. Alleen een buitenlander kan zoiets bedenken, zegt provinciaal archeoloog H. Groenendijk, lid van de begeleidende werkgroep. ,,Wij vinden die aarden wallen heel gewoon.''

Greenaway's terp ligt in een hectare groot uitgegraven meertje. Voor de bouw ervan werden twee kilometer damwandprofielen verwerkt en veertig ton staal. De terp is bedekt met 4.500 vierkante meter graszoden, een half voetbalveld. Binnenin zijn twee verdiepingen. In de onderste, ronde ruimte vallen twee grote bakken met brokken ijs op, die onder de lampen langzaam kleiner worden. Zo wordt het smelten van de ijskappen, hier 10.000 jaar geleden, verbeeld. Maar Greenaway beschouwt ze tevens als metafoor voor de huidige opwarming van de aarde. ,,Als de zeespiegel rijst zullen ze hier in Noord-Nederland weer terpen bouwen en overleven'', verwacht hij. Wekelijks wordt er een ton vers ijs aangevoerd uit de Eemshaven om de bakken te vullen.

Opvallend is verder een computergestuurde installatie, ontworpen door Greenaway's vaste filmmaatschappij Kasander. In een doorzichtige zuil met verrassende lichteffecten wordt water door elkaar geschud in wat doet denken aan een reusachtige mixer. Op de achtergrond doemt het skelet op van `de terpman van Hatsum' (900 v. Chr.) uit het Fries Museum. Op de bovenste terpverdieping bevindt zich een filmzaal met een projectie van 360 graden. De bezoeker waant zich in een draaiende carroussel. Rondom staan negen grote panelen waarop korte films worden getoond over het Groninger wierdelandschap. Greenaway monteerde negen camera's op een statief en filmde negen reizen door het Groninger landschap, getiteld The Reitdiep Journeys. In negen periscopen, tussen de schermen, kan de bezoeker door de twee meter dikke terpmuur het echte landschap bekijken. Een tegenvaller is dat een aantal prosceniumpoorten in het landschap, mede als gevolg van de MKZ-crisis, ontbreken. De organisatie hoopt er toch nog een paar te realiseren. De terp is hoe dan ook op 1 oktober afgebroken. ,,Het is een tijdelijke tentoonstelling'', beklemtoont Greenaway. ,,It should go.'' Gelukkig kan hij zijn machines hergebruiken. ,,Ze zijn objecten van altijd durende taal''.

The Grand Terp, t/m 1-10. Geopend: ma 13-19 u, di-zo 11-19 u. Info: www.viadorkwerd.nl