`De synode moet interessanter'

Kardinaal Simonis bezocht in Rome een kennismakingsbijeenkomst met nieuwe kardinalen.

Hij was teleurgesteld over de aard en duur ervan.

Crisis, problemen, dat zijn woorden die kardinaal Simonis liever vermijdt als het over de katholieke kerk gaat. Drie dagen heeft hij, gekweld door een verkoudheid, in Rome met zijn collega-kardinalen gesproken over de toekomst van de kerk. ,,De algemene sfeer was die van een uitdaging,'' zegt hij. ,,Ik ben van mezelf een beetje een bezorgd type, maar ik vond het toch vrij optimistisch.''

Het was een zeldzaam gebeuren, dit consistorie van 155 kardinalen - de andere 28 konden om verschillende redenen niet komen. Een breed scala van thema's om over te praten, met als leidraad 'de katholieke kerk in het derde millennium'. Een paus van 81 jaar die fysiek zichtbaar achteruit gaat en in de slotmis gistermorgen moeite had uit zijn woorden te komen. Deze combinatie van factoren maakte van dit overleg achter gesloten deuren onvermijdelijk een terreinverkenning voor een conclaaf.

Sinds het vorige consistorie, in 1994, zijn er 95 nieuwe kardinalen benoemd. Veel mensen kenden elkaar niet goed. Daarom liepen de 'prinsen van de kerk' met een naamplaatje op. Sommige kardinalen zeiden na afloop dat het buitengewoon nuttig was geweest om de personen en meningen van de nieuwkomers beter te leren kennen. Dat zou de beraadslagingen in een conclaaf vergemakkelijken.

Simonis vindt dat dit kennismakingseffect niet moet worden overdreven. ,,Natuurlijk heb ik veel nieuwe gezichten gezien,'' zegt hij. ,,Maar je bent geneigd om allereerst een beroep te doen op de mensen die je al kent, want die komen ook naar jou toe. Dan komen de nieuwen toch een beetje op het tweede plan. Bovendien zaten we volgens precendentie. Dus dan zit je altijd bij bekende mensen.''

Hoewel er maar mondjesmaat naar buiten is gebracht waarover precies is gepraat, hebben verschillende kardinalen gepleit voor collegialiteit in het kerkbestuur. Dat is het codewoord voor een grotere mate van openheid en democratie, voor het verminderen van de macht van de curie in Rome, het bureaucratische apparaat. Er zouden volgens een vast schema eens per jaar bisschoppensynodes moeten worden gehouden, zo is van veel kanten voorgesteld. Bovendien moet die ook besluiten kunnen nemen. Nu adviseert de synode alleen maar en komt zij eens in de paar jaar bijeen.

Simonis vindt dat er inderdaad op een andere manier moet worden vergaderd. ,,Deze drie dagen waren veel te kort,'' zegt hij. ,,De discussies die ik [woensdagmorgen in de werkgroep van duitstaligen] heb gehad met kardinaal Ratzinger, met Lehman, waren buitengewoon interessant, maar net als je er goed in komt, is het al weer voorbij.'' Ook de bisschoppensynodes bestaan in zijn ogen teveel uit het voorlezen van verklaringen en te weinig uit het uitwisselen van ideeën. ,,De synodes die er zijn geweest zijn nuttig geweest, maar ze moeten veel effectiever worden gemaakt. Het systeem van synodes moet echt verbeteren.''

Bij de roep om meer collegialiteit ziet de kardinaal uit Utrecht, de enige Nederlandse deelnemer aan het consistorie, veel praktische problemen. ,,Er zijn wel stemmen opgegaan die pleiten voor een soort bestuur van de kerk samen met de paus, stel voor dertig bisschoppen. Die zouden dan eens in het half jaar naar Rome komen. Maar dan moeten die bisschoppen minstens twee keer per jaar een maand uit hun bisdom. Ik zie het mij niet doen vanwege de tijd die het kost.''

Sommige Latijns-Amerikaanse kardinalen pleitten ervoor om de katholieke identiteit te verruimen, om daar meer ruimte te laten voor de verscheidenheid van culturen die je aantreft binnen de wereldkerk. Simonis heeft daar ernstige twijfels over. ,,Deze zaken zijn wel aan de orde geweest, globaal. Maar er is heel duidelijk geworden dat dit nooit kan betekenen dat je tekort doet aan het ene geloof, de ene leer, de ene Geest die ons gegeven is.''

Een van de punten die de paus als vraag vooraf aan de kardinalen had voorgelegd, was de kloof tussen de leer van de kerk op het gebied van seksuele moraal en ethiek, en de praktijk van gelovigen. Simonis vindt dat je dit probleem niet moet benaderen door naar de voorschriften te kijken. ,,Het eigenlijk probleem ligt elders, in een geweldig gebrek aan innerlijkheid. Heb je eenmaal een innerlijk leven, een echt op God betrokken leven, dan ga je die dingen allemaal zien. Daar ligt het eigenlijke probleem. Eerst komt het geloof. Daar moet je mee beginnen, en niet met de moraal, de voorschriften.''

,,We moeten als katholieke kerk beter het waarom van bepaalde standpunten uitleggen,'' vindt hij. ,,Ik praat veel met jongeren, en die komen dan met allerlei kritische vragen. Maar als ik het uitleg, ontdek ik een grote bereidheid om de luisteren. Jongeren staan er open voor.''

De Belgische kardinaal Daneels zei dat er absoluut niet aan 'headhunting' is gedaan voor een nieuwe paus. Simonis beaamt dat. Toch heeft ergens in de grote groep kardinalen vrijwel zeker de opvolger gezeten van Johannes Paulus II. Heeft die iets aan de discussies gehad? ,,Zonder twijfel. Het is ontzettend goed dat we bij elkaar zijn geweest. Je hebt een heleboel mensen gezien, je hebt een heleboel stemmen gehoord. Maar je zal toch maar paus moeten worden als je dit allemaal hoort: die grote diversiteit, wat er allemaal aan nood is, wat er allemaal moet worden opgelost in de wereld. Je zal er maar aan moeten beginnen.''