De natuur kan de koe niet missen

Als gevolg van de MKZ-crisis hebben natuurgebieden veel schade geleden, aldus Staatsbosbeheer.

Zeker, zegt ecoloog ir. Erwin Al van Staatsbosbeheer in Driebergen, er zijn wel enkele interessante positieve gevolgen van de MKZ-crisis te noemen voor de natuur. Het wild in de natuurgebieden heeft zich de afgelopen twee maanden tammer gedragen. De dieren legden hun schuwheid af en lieten zich vaker zien. ,,De schuwheid is minder natuurlijk dan we dachten. De schuwheid is een gevolg van contact met mensen.'' Een aardige bijkomstigheid van het mond- en klauwzeer is dat door de discussie over de ruimingen de aandacht bij het grote publiek voor het belang van zeldzame dierrassen zoals Schoonebeker schapen is toegenomen. ,,Mensen beseffen dat zeldzame huisdierrassen deel uitmaken van het landschap en dat ze tot het culturele erfgoed behoren.''

Maar verder zijn de gevolgen van de `standstill' tijdens de MKZ-epidemie behoorlijk negatief, zo melden de terreinbeheerders van Staatsbosbeheer. Doordat het verboden was natuurgebieden te maaien en te laten begrazen, is de botanische waarde van met name graslanden gedaald. ,,De blauwgraslanden zijn aan het vervilten.'' Een laag met omgevallen plantenresten verstikt de zogenoemde natte schraallanden, als gevolg waarvan er geen andere planten op kunnen komen. ,,Er komen minder bijzondere soorten'', zegt Al, die als beleidsmedewerker terreinbeheer de verhalen van de beheerders van Staatsbosbeheer verzamelt en analyseert. Vorig jaar konden de blauwgraslanden ook al niet worden gemaaid, destijds omdat ze te nat waren. ,,We hebben dit jaar al gekscherend vastgesteld dat we Poolse landarbeiders zouden moeten inhuren om de gebieden net als vroeger met de zeis te maaien en het gemaaide met de hand weg te halen'', vertelt Jan Kuiper, woordvoerder van Staatsbosbeheer. Het uitblijven van grazers doet zich onder meer voelen in de zogenoemde koelanden langs de Overijsselse Vecht, waar door selectief gegraas een subtiel microreliëf ontstaat dat kansen biedt voor een bijzondere botanie.

Ook de dassen hebben onder het mond- en klauwzeer geleden. Ze hebben op dit moment jongen en voeren deze normaal gesproken met regenwormen en insekten uit begraasde graslanden. ,,Vooral de onderkant van koeienvlaaien vinden ze erg lekker'', zegt Kuiper. Maar omdat het vee op stal moest blijven en er van grazen weinig terechtkwam, zijn er geen koeienvlaaien en staat het gras zo hoog dat de dassen de wormen niet kunnen vinden. ,,Er zullen minder jongen overleven'', aldus Al.

Ook weidevogels zoals de toch al dramatisch in aantal gedaalde grutto hebben door het maai- en graasverbod last gehad van een gebrek aan insecten. Erwin Al: ,,Als je bedenkt dat de grutto tienduizend insecten per dag aan zijn jongen voert, dan kan je nagaan wat dat betekent.''

Door de MKZ-crisis zal een aantal natuurdoelen niet worden gehaald, voorspelt Al. ,,De MKZ hoeft voor een kwalitatief goed natuurgebied geen ramp te betekenen. Dat kan een klap verwerken. Maar er zijn ook veel terreinen die juist nu worden omgevormd van landbouw tot natuur. Die omvorming vergt een intensief verschralingsbeheer, en als je dat twee jaar lang niet kunt laten uitvoeren, word je tien jaar teruggeworpen.'' Dit komt overal in Nederland voor. ,,Dit tast de kwaliteit van de ecologische hoofdstructuur aan.''

Het idee dat de natuur de afgelopen twee maanden eindelijk lekker z'n eigen gang heeft kunnen gaan, berust op een misvatting, zeggen natuurorganisaties zoals Staatsbosbeheer en ook de Vereniging Natuurmonumenten. Erwin Al: ,,In gebieden met oernatuur kun je verwachten dat als je niets doet, er een verrijking van de biodiversiteit optreedt. Maar in Nederland hebben we geen oernatuur. We bezitten ecosystemen met subtiele onderlinge relaties, ook in samenhang met grondwaterstanden. Als je niet ingrijpt, ontstaat er alleen een verruiging. Een niet al te nat en niet al te droog ecosysteem met een rijk voedselaanbod waarin de soorten die toch al veel voorkomen worden bevoordeeld. Het evenwicht wordt verstoord, en minder gangbare soorten zijn daar de dupe van.''