Toen een treinreis nog leuk was...

Ooit was reizen per trein het toppunt van genot. Nou ja, voor rijke mensen dan, die zich een vakantiereis naar Zuid-Europa of Egypte konden veroorloven. In de treinen van Wagons-Lits at je van echt servies en stond de champagne klaar. In het Spoorwegmuseum in Utrecht is een expositie over de tijden van weleer te zien.

De eerste reizigers van de Oriënt Express werd aangeraden vuurwapens mee te nemen. In 1891 bleek dat geen verkeerd advies: de trein werd overvallen. In 1929 zorgde een sneeuwstorm voor een oponthoud van vijf dagen. De voedselvoorraad raakte uitgeput en de passagiers moesten op jacht. Dat laatste voorval inspireerde Agatha Christie tot haar boek `Moord in de Oriënt Express'.

Het was misschien niet helemaal wat de reizigers van toen in het hoofd hadden bij het woord `droomreis'. En bij dat woord denken reizigers van nu zelfs helemaal niet meer aan het reizen op zichzelf. Wij denken aan paradijselijke eilanden, dure hotels, Champagne dreams & caviar moments langs witte stranden. Nu reizigers met geld zich onzichtbaar verplaatsen in privé-jets en de Titanic-romantiek ver te zoeken is, spreekt de tentoonstelling Droomreizen; 125 jaar Wagons-Lits in het Spoorwegmuseum in Utrecht extra aan.

De in 1876 opgerichte Compagnie Internationale des Wagons-Lits beheerde een netwerk van exprestreinen met toeristische bestemmingen in Zuid-Europa en de Alpen, maar ook ver daarbuiten, zoals Egypte en Siberië. Tot in de jaren '30 leidde Wagons-Lits een bloeiend bestaan. Daarna ging de glans er een beetje af; met de economische wereldcrisis daalde het toeristenverkeer drastisch en tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog moest het bedrijf zijn activiteiten grotendeels staken. Wagons-Lits verlegde daarna de aandacht naar een groter publiek met minder chique treinreizen en legde zich toe op reisagentschap-, hotel- en restaurantactiviteiten.

De tentoonstelling legt de nadruk op de glorietijd. In de vitrines getuigen rijk bewerkte serviezen van de grote luxe aan boord. De bekende Wagons-Lits-lampjes met roze kapjes, de piepkleine Guide Special uit 1878 (de oudst bewaarde dienstregeling), een uit kleine puzzelstukjes opgebouwde, driedimensionale mini-Pullman-wagon 1ste klas (met mensjes erin, onder wie een buikdansende Mata Hari), romans, modeltreinen en menu's zijn aantrekkelijke gadgets voor zowel de leek als de kenner. Maar het blijven dode dingen in een vitrine. Meer tot de verbeelding spreken de vele met ontspannen, rijke mensen gestoffeerde affiches die verre bestemmingen aanprijzen: Londen, Cairo, Riga, Athene, Constantinopel, Lissabon. En vooral de drie gerestaureerde één-op-één-modellen van de coupé-interieurs brengen het verleden tot leven. De muren van de restauratie zijn bekleed met ingelegd hout, er staan leren stoelen, er ligt mooi tapijt. Het slaaprijtuig heeft een prachtig toiletkastje en een bed opgemaakt met de oranje Wagons-Lits-dekens, naast een luxe Pullman Express compartiment met twee fauteuils met antimakassars, waarin de thee klaar staat. En in een derde coupé koelt de champagne alvast in een ijsemmertje op tafel. Een groot verschil met de efficiënte, hufterproof inrichting van nu, en juist daarom zo aantrekkelijk. Je ontkomt er niet aan om even weg te dromen: zou het niet heerlijk zijn om zo te reizen?

Die sfeer van luxe, comfort en rijkdom spat van de tentoonstelling af: tafelzilver, messing en koper, pluche, ingelegd hout, fauteuils en verhalen over stunts om het de passagiers naar de zin te maken (de wagons op de Cairo-Luxor-Express in Egypte werden gekoeld door een speciale installatie met smeltend ijs; in 1930 waren er rijtuigen met ligbaden). In de Pullmanwagens, luxueuze salonrijtuigen die onder meer werden ingezet bij de exprestrein Etoile du Nord, werden lunch en diner op de plaats van de passagier geserveerd. Het treinpersoneel kon zich meten met dat van de meest gerenommeerde hotels; ze regelden zelfs de douanecontroles. Culinaire hoogstandjes werden geserveerd op prachtig servies, met goede wijn in kristallen glazen.

Ligt in de tentoonstelling binnen de nadruk op de Europese reizen, op het perron buiten, naast het restauratierijtuig van een Wagons-Lits-trein, regeert de mystiek en romantiek van de Oriënt Express en de Trans Siberië Express. Hier nog meer affiches, en foto's van beroemde passagiers als Grace Kelly en Mata Hari. Op het perron staan palmen en hutkoffers, naast hoofdloze poppen in pakken gemaakt van geplastificeerde foto's van de oorden waar zij heen reizen. Deze moderne toets, die door de hele tentoonstelling is te zien, is een moedige poging van de vormgevers om dit kijkje in het verleden niet al te stoffig te maken. Maar ze verstoren ook het beeld dat zich inmiddels zo gemakkelijk door de oogharen laat oproepen, van kruiers met stapels valiezen, fin de siècle-vrouwen met ruisende jurken en chique charlestondames. En wie weet, het avontuur van een goede moord.

Expositie `Droomreizen; 125 jaar Wagons-Lits'. T/m 28 okt in het Nederlands Spoorwegmuseum, Maliebaanstation, Utrecht. Open: di t/m vr 10-17u. Za/zo en tweede feestdagen 11u30-17u. Op Eerste Pinksterdag is het museum gesloten. Inl: 030-2306206