Horror voor chemofoben

Lente is het, links en rechts ontluiken de vruchtbomen en klimmen vogeltjes uit hun ei. Het zonnetje schijnt als nooit tevoren en bijen en hommels zoemen dat het een aard heeft. Tijd voor een ouderwets stevige film over de gevaren van de chemische industrie, moet de IKON gedacht hebben. Dat de stille lente van Rachel Carson er niet gekomen is betekent niet dat-ie nooit meer komen kan.

Vanavond kan de chemofobe Nederlander zijn hart weer ophalen. Al in de eerste minuten van de Deense documentaire over `gif' krijgt de tv-kijker te horen dat kinderen eigenlijk de hele dag aan chemicaliën worden blootgesteld: ze zitten in het beddegoed en in de luiers, ze zitten in de shampoo en de babyzalf, ze zitten zelfs in mamma zelf. Zeker, zegt een vriendelijke technicus van BASF, ze zitten ook nog in sportkleding en sportschoenen, in matrassen en in tv-toestellen. Ja, lispelt de documentaire, ze zitten werkelijk overal maar we zien ze niet omdat chemicaliën onzichtbaar zijn. Volgen wat waterige beelden van een embryo dat wegdrijft op zachte muziek en een jongetje dat uitspreekt dat hij kwaad is op de chemische industrie. ,,Want ze wìsten het!''

't Is een raar rommeltje dat de IKON vanavond op ons bord schept. Het hart van de chemofobe film bestaat uit een beschrijving van de lotgevallen van de inwoners van Winona. Dat is een stadje in Texas waar zich destijds, tot grote vreugde van de burgemeester, het concern Gibraltar Chemical Resources vestigde. Gibraltar verwerkte chemische afval en deed dat onder meer door middel van een `deep well'-lozing: men pompte het in de diepe ondergrond (ongeveer zoals de chemische fabriek Naarden dat in Nederland deed). Maar hoe diep Gibraltar het afval ook wegpompte, op zeker moment bereikte het toch de waterlaag waaruit Winona zijn drinkwater bereidde. Bovendien deed zich in 1993 nog een explosie voor die veel waterstofbromide (HBr) en stikstof (sic) over de omgeving verspreidde. Nu heeft de burgemeester kanker en met hem een groot deel van de overige bevolking.

En het is niet voor het eerst dat de chemische industrie voor moeilijkheden zorgt, weet de IKON. Veertig jaar geleden al kwam vast te staan dat zeevis zozeer was verontreinigd dat de ijsberen er hermafrodiet van werden, dat ze niet meer wisten of ze van het manlijk of vrouwlijk geslacht waren. Trouwens, de mens zelf is hard op weg naar eenzelfde status want het is bekend dat de kwaliteit van het sperma achteruit holt en dat er steeds meer teelbalkanker voorkomt. Enzovoort, enzovoort.

De sperma-notitie slaat op het werk van de Deen Niels Skakkebaek die tot op heden niet onweerlegbaar aantoonde dat chemicaliën de zaadkwaliteit aantasten (hoewel dat best zou kunnen). Voor de IKON hoeft dat ook niet meer, die heeft aan een half woord genoeg. Ze laat maar weer eens een embryo voorbij dobberen en laat de Groningse hoogleraar Boersma waarschuwen voor PCB's in moedermelk. Daarna gaat het moeiteloos verder over broomhoudende vlamvertragers die uit de kast van de tv verdampen.

Het schort hem niet aan de ernst van het onderwerp of aan het gezag van de opgevoerde deskundigen, het is de volstrekt ondeskundige en suggestieve toon die het filmpje zo ongenietbaar maakt. Zoals de IKON over `chemische stoffen' preekt, zo hebben we de EO al jaren niet meer over abortus gehoord.

Werelden: Gif, IKON, woensdag, Ned.1, 22.44-23.36u.

    • Karel Knip