Den Haag groter, de buren ook

Een paarse meerderheid in de Tweede Kamer schaarde zich vandaag achter de uitbreiding van Den Haag per 1 januari 2002.

,,Wij werken ons leven lang al samen met Hagenaars, wij sporten, vrijen en trouwen met hen, en dat gaat prima!'' Kamerlid D. de Cloe (PvdA) citeerde vanochtend in de Tweede Kamer bijna triomfaal een tegenstander van de uitbreiding van Den Haag uit een van de randgemeenten.

Met de parlementaire meerderheid vóór de uitbreiding van Den Haag komt vandaag een einde aan een ruim tien jaar lange, soms heel heftige machtsstrijd tussen de derde stad van Nederland en zijn buurgemeenten. Het verzet in de buurgemeenten bleef tot het laatst levendig, maar op de publieke tribune zaten vanmorgen voorbereide tegenstanders, die wisten dat de paarse coalitie in de Kamer niet meer zou breken. PvdA, VVD en D66 hebben bij regeerakkoord gekozen voor uitbreiding van Den Haag en hielden daaraan, met kleine aanpassingen, vast.

Den Haag, dat anders dan Rotterdam en Amsterdam geen ruimte meer heeft binnen zijn grenzen te bouwen, kampt al jaren met een uitstroom van meer bemiddelde burgers naar gemeenten als Voorburg, Rijswijk en Zoetermeer. Terwijl de stad van de vroegere 600.000 inwoners er nog 440.000 over heeft, liep het inwonertal in de regio Haaglanden – Den Haag niet meegerekend – op tot boven de 500.000. Nieuwe locaties voor bedrijven en woningbouw, zoals de vinexlocaties Ypenburg en Leidschenveen, lagen verdeeld over Rijswijk, Nootdorp, Leidschendam en Den Haag.

Midden jaren negentig kwam Den Haag in financiële problemen, onder meer door het ruimtegebrek, het lagere inwonertal en het dalende gemiddelde inkomen van de burgers. Die problemen waren structureel, concludeerden commissies en onderzoekers van het rijk. `Meer regie' voor Den Haag in de regio was geboden. Onder curatele van het rijk verbeterde de laatste jaren de financiële toestand van Den Haag, onder meer door extra rijkssubsidies die opliepen tot een miljard extra.

Vorig jaar was voor Den Haag zelfs een historisch jaar: de stad hield, onder invloed van de gunstige economische conjunctuur, voor het eerst sinds tijden geld óver. Maar aan zijn ruimtelijke ademnood was in die tien roerige jaren niets veranderd. In de gemeentes, provincie én de Kamer werd Den Haag gezien als perfecte proeftuin voor de stadsprovincie, maar elke onderhandeling daarover liep stuk op politieke patstellingen en bestuurlijke oorlog. De stad, als regionaal centrum op zoek naar een orgaan dat de regie kon voeren op gebieden als ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, wilde een sterke stadsprovincie. De omliggende gemeenten, gesteld op hun relatieve rust en vrijheid, streefden naar zo groot mogelijke eigen speelruimte, dus naar een meer beperkte stadsprovincie.

In 1997 kwam het breekpunt. De paarse coalitie koos, in een motie-Remkes, voor gemeentelijke herindeling als oplossing voor de (financiële) problemen van Den Haag. Paars II nam dit doel in 1998 over in het regeerakkoord. Minister De Vries (Binnenlandse Zaken) heeft zich erdoor laten leiden bij het herindelingsvoorstel dat hij in april vorig jaar lanceerde.

De dubbele achtergrond van jarenlange strijd en nijd in de regio én een harde, bij regeerakkoord vastgelegde afspraak maakten het debat over dat voorstel, dat vandaag tot een `ontknoping' kwam, tot een bij voorbaat gelopen race. Minister De Vries nam vorig jaar in april krachtig het initiatief met een herindelingsvoorstel dat voorzag in 17.000 nieuwe woningen en 500 hectare bedrijfsterrein voor Den Haag. Hij gaf de gemeenten en bewoners een paar maanden tijd voor inspraak, en liet intussen niet na zijn visie te verkopen: de randgemeenten zouden er goed aan doen te fuseren, zodat ze zelf bestuurlijker sterker worden, wierp hij op.

Die strategie werkte wonderwel. Zijn eigen woonplaats Pijnacker en Nootdorp namen vorig najaar al het initiatief tot een vrijwillige fusie, die bij referendum door de bevolking werd goedgekeurd. Voorburg en Leidschendam, eens harde rivalen, volgden vorige maand op de valreep: negentig procent van de inwoners stemde vóór fusie. Na de inspraakronde van vorig jaar – met 36.000 reacties uit de bevolking – was De Vries deze gemeenten al een beetje tegemoet gekomen. Zo mag Voorburg de oude kern Voorburg-west houden, behield Leidschendam zijn Zeeheldenbuurt en Rijswijk een industrieterrein en een golfbaan. Vinexlocatie Wateringseveld bleef zelfs geheel uit stadse handen, na een afspraak tussen Den Haag en de gemeente Wateringen.

Maar De Vries hield vast aan de herindeling van de nieuwe vinexlocaties Ypenburg en Leidschenveen bij Den Haag: ook na de correcties op het eerste plan nog altijd goed voor bijna 15.000 extra woningen en 300 hectare bedrijfsterrein voor de `beklemde stad'.

PvdA bepleitte vanmorgen dat Den Haag er nog wat méér bij krijgt – de wijk De Bras, een stukje Ypenburg dat in het herindelingsvoorstel van De Vries nog bij Nootdorp blijft. D66, sinds 1997 minder enthousiast over het verschijnsel gemeentelijke herindeling, wil een blokje Leidschendam uit handen van Den Haag houden. Maar het zijn slechts de laatste voetnoten in een lang debat, zoals ook de fusie tussen Voorburg en Leidschendam: paars steunt die fusie, maar bespaart de randgemeenten niet het grondverlies aan Den Haag.

Voor De Vries is het een succes: hij heeft stad én randgemeenten meegekregen. De stad kan het ermee doen: hij krijgt nu een silhouet dat nog het meeste lijkt op een vlinder met één pootje en één vleugel, maar kan, volgens De Vries, weer ,,tien tot vijftien jaar'' voort.