Amsterdam `risico' voor Oranje

Amsterdam en de Oranjes onderhouden een moeizame relatie. Historicus Van Deursen spreekt dan ook van `een risico' nu Het Huwelijk in de hoofdstad zal worden voltrokken.

Rap worden de jaartallen 1966 en 1980 opgelepeld in reactie op de keuze voor Amsterdam als plaats voor het huwelijk tussen kroonprins Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta. De verstoringen tijdens het huwelijk van Beatrix en haar inhuldiging als koningin staan nog scherp op het netvlies. Maar de moeizame relatie tussen Amsterdam en de Oranjes heeft een veel langere geschiedenis. Met de keuze voor de hoofdstad wordt welbewust een risico genomen.

Het valt moeilijk te bepalen hoe Oranjegezind Amsterdam eigenlijk is. Koninginnedagen worden in de hoofdstad uitbundig gevierd, maar een Oranjevereniging kent Amsterdam als een van de weinige steden in Nederland niet. Het was pas 1578 toen Amsterdam zich als laatste stad aansloot bij de opstand tegen Spanje onder leiding van Willem van Oranje. Niet zozeer uit overtuiging, zegt emeritus-hoogleraar nieuwe geschiedenis, prof. A. Th. van Deursen van de Vrije Universiteit, maar omdat Amsterdam zich anders volstrekt isoleerde. Later groeide de weerstand tegen de grote macht van de Oranje-stadhouder. ,,Sinds Frederik Hendrik (een zoon van Willem, red.) schaarde Amsterdam zich consequent in het anti-stadhouderlijke kamp'', aldus Van Deursen. Met als een van de dramatische hoogtepunten `De Aanslag op Amsterdam' van 1650 toen stadhouder Willem II tevergeefs probeerde Amsterdam gewapenderhand in te nemen. ,,Dat heeft veel kwaad bloed gezet.''

Of dergelijke sentimenten nu nog doorwerken, valt te betwijfelen. Maar dat geldt ook voor het anarchisme uit 1980. De kraakbeweging is nu nog maar moeilijk vooruit te branden, zegt Alex van Veen van actieblad Ravage. ,,Ze vinden de monarchie stompzinnig, maar ook een non-item.'' Toch acht hij de kans op demonstraties aanwezig. ,,Als het lekker gaat lopen en anderen zich aansluiten kan je een momentum krijgen, een kritische massa.''

Voorop in de strijd tegen de monarchie gaat het Comité Mars op de Oranjes (Comodo). Op internet kondigen ze ,,een groot feest van verzet en anarchie'' aan op de huwelijksdag. Een oud-lid van Comodo zegt dat het om een ,,initiatief van diverse links-radicale clubs'' gaat, die per direct van de monarchie af willen. ,,Een nogal divers gezelschap van krakers, anarchisten en anti-monarchisten''. Hij verwacht ,,wel confronterende acties, maar niet doelbewust gewelddadig. Een tikje hier en daar.''

Behalve de anti-monarchisten zijn er eventueel acties te verwachten tegen de connectie van de Zorregeuita's met de junta, bijvoorbeeld door de groep `Máxipa Nee!' En tot slot: demonstraties tegen een mogelijk demonstratieverbod. De alternatieve scène is bij voorbaat boos dat ,,de stad een weeklang op slot zal gaan, waardoor de bewegingsvrijheid (...) ernstig zal worden geschonden'', stelt De Vrije Zone.

Helemaal hypothetisch is een afgrendeling van Amsterdam zeker niet. Burgemeester Cohen maakte gisteren zelf al een vergelijking met de Eurotop in 1997. Toen werd een demonstratieverbod afgekondigd, gebieden in de stad werden afgesloten door een noodverordening uit te vaardigen en potentiële relschoppers werden opgepakt.

Wie in ieder geval staat te juichen om de komst van het huwelijk, is het bedrijfsleven. ,,Enig'', zegt Huub Verweij van de plaatselijke afdeling van Horeca Nederland. Voorzitter T. Woltman van de Kamer van Koophandel in Amsterdam is ,,dankbaar'' dat de keuze op Amsterdam is gevallen, al hoopt hij dat het bedrijfsleven niet te veel nadeel zal ondervinden van afzettingen. Vanwege de datum in februari zal het geen buitenfeest worden, maar Verweij hoopt dat de gemeente veel gratis culturele activiteiten zal organiseren. En de restaurants kunnen denken aan ,,speciale oranjemenu's''.

Ook kamerlid Hans Hillen (CDA) staat achter de keuze voor de hoofdstad. ,,Daar kunnen ze uitstekend feestvieren.'' Hij hoopt dat de NS anders dan op Koninginnedag wel in staat zal zijn bezoekers te vervoeren. ,,Maar daar kunnen ze nu negen maanden over nadenken.'' Bang voor rellen is Hillen niet. ,,Moeten we actievoerders dan belonen door weg te gaan?'' De historicus Van Deursen ziet het anders: ,,Ik zou persoonlijk het risico niet hebben genomen.''