Turkije bezweert geesten uit het verleden

Het Turkse parlement zal morgen het debat beginnen over de corruptiezaak van de `witte energie'. Mede onder druk van het IMF raken politiek en economie steeds meer ontvlochten. Minister Dervis (Economie) slaat toe.

De nieuwe Turkse `superminister' voor Economische Zaken, Dervis, koos vorige week de Britse zakenkrant Financial Times als boodschapper voor zijn waarschuwing aan de politieke elite in Turkije. Als de hervormingen in Turkije vastlopen, aldus Dervis, dan stap ik op.

Dervis wist waar hij het over had. In de aanloop tot de bestuursvergadering van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) vorige week – waarbij tot een nieuw krediet voor Turkije werd besloten – wilde hij een aantal wetsvoorstellen door de regeringscoalitie loodsen. En dat bleek aanzienlijk moeilijker dan gedacht. Zo verzette minister Oksuz (Telecommunicatie) van de extreem-nationalistische MHP zich fel tegen privatisering van Türk Telekom. Na een felle woordenwisseling met Dervis, die hij uiteindelijk verloor, verklaarde Oksuz dat Dervis de belangen van Turkije opofferde aan ,,buitenlandse belangen'' en dat wellicht de helft van alle werknemers van het staatsbedrijf bij een eventuele privatisering zijn baan zou verliezen. Die privatisering lijkt voorlopig overigens meer theorie dan realiteit.

Het verzet van Oksuz is een goede indicatie van wat de komende tijd waarschijnlijk nog gaat komen. De essentie van de hervormingen van Dervis is immers, zoals hij zelf heeft aangegeven, politiek en economie van elkaar te scheiden. Voor een land als Turkije, waar jarenlang het cliëntelesysteem hoogtij vierde en de staat belangengroeperingen en politieke vriendjes tevreden kon stellen, is dat niets minder dan een revolutie.

Türk Telekom is een goed voorbeeld van de overgang van `oud' naar `nieuw'. Tot nu toe bestond de leiding uit mensen die eerder op grond van hun politieke geloofsbrieven dan op basis van hun managementkwaliteiten werden benoemd. Door de wetswijziging zullen voortaan de managers het bedrijf runnen – als voorbereiding op een eventuele privatisering.

Het probleem met de hervormingen van Dervis is dat de politici van het `oude' systeem, die groot geworden zijn in een tijd van corruptie en patronage, ze moeten uitvoeren. Twee zaken houden de nieuwe minister in het zadel. Allereerst de harde randvoorwaarden van het IMF, dat liet weten Turkije niet nóg een keer uit de brand te zullen helpen. Ook zou een nieuwe politieke partij onder leiding van Dervis veel kiezers trekken.

Maar zelfs dan zijn de geesten van het verleden nog niet bezworen. Zo trad een paar weken geleden minister Ersümer (Energie) af, nadat hij in verband was gebracht met het zogenoemde `witte energie'-corruptieschandaal. Steeds meer tekenen wijzen erop dat ook Mesut Yilmaz, de leider van coalitiegenoot ANAP, de komende tijd onder vuur zal komen. In Turkije wordt er steeds meer gedebatteerd over wat er allemaal is misgegaan bij de onderhandelingen over de totstandkoming van het zogeheten Blue Stream Project, een pijpleiding die Russisch gas naar Turkije moet gaan brengen.

Volgens veel waarnemers zal de huidige Turkse coalitie, die al kraakte onder het vertrek van Ersümer, een nieuw corruptieschandaal niet overleven. En als deze coalitie valt, staan ook de hervormingen van Dervis op de tocht. Morgen begint het Turkse parlement met een debat over deze zaak.

Voorlopig zijn dat echter wolken aan de horizon. De beurs van Istanbul reageerde vorige week opgetogen op de beslissing van het IMF om het krediet aan Turkije te effectueren. Het geld was al eerder toegezegd, maar afhankelijk gemaakt van onder andere goedkeuring van de wet op de privatisering van Türk Telekom. Ook de koers van de Turkse lira veerde enigszins op. Dervis reageerde enthousiast op de nieuwe kredieten. Tegelijkertijd waarschuwde hij dat de steun van het IMF ook een ,,grote verantwoordelijkheid'' met zich meebrengt. De komende tijd zal blijken of de Turkse schouders die last kunnen dragen.