PAUL TINGEN OVER

,,Wat is dít in godsnaam voor kankerherrie? Dat was mijn eerste reactie toen ik eind jaren '70 Agharta voor het eerst draaide. Ik had heel wat `progressive rock' gehoord maar hieraan kon ik geen touw aan vastknopen. Pas na lang luisteren ontdekte ik dat het heel nauw gearrangeerde muziek was, bijna als een een symfonie.''

Gitarist en schrijver Paul Tingen studeerde aan het Haagse Koninklijk Conservatorium en behaalde in 1995 zijn Bachelor of Music brevet aan Goldsmiths' College in Londen. Hij woont beurtelings in Schotland en Californië, maakt cd's en schrijft over muziek. Op 26 mei verschijnt zijn boek Miles Beyond, de eerste biografie die speciaal gewijd is aan de `elektrische' jaren van trompettist Miles Davis.

,,In wat ik voor mijn eindscriptie las, herkende ik mijn eigen mening niet, omdat vrijwel alles, ook over Davis' elektrische periode, geschreven was vanuit het jazzperspectief. Dat is voor iemand met een rock-achtergrond zo'n andere esthetische invalshoek dat het een totaal andere taal lijkt. Daar kwam bij dat er over de periode '72-'75, die ik juist zo interessant vond, maar heel weinig was geschreven.

,,De jazzcritici reageerden op Miles' ommezwaai van jazz naar rock, hoe geleidelijk ook, vaak heel negatief. Meestal uit onwetendheid denk ik, maar in Milestones van Jack Chambers lijkt het wel of de auteur zich bedreigd voelt in zijn territoir. Zijn oordelen over Miles' elektrische periode zijn heel onrechtvaardig; alsof iemand die zelf Engels spreekt een ander verwijt dat hij zich uitdrukt in het Frans. Hij maakt Davis helemaal af, en dat met, dat is nog het ergste, feiten die vaak totaal niet kloppen.

,,Miles Davis was een improvisator pur sang. De dingen die hij opschreef waren simpel en kort en vooral bedoeld om zijn musici uit te dagen. Hij wist dingen uit musici te halen die ze niet bij zichzelf vermoedden. De sterkste anekdote kwam van toetsenspeler Joe Zawinul. Op bezoek bij de platenfirma Columbia vroeg hij aan iemand die daar werkte van wie de muziek was die hij hoorde. Waarop die dame repliceerde: `Maar meneer, dat bent uzelf op een album dat eerstdaags uitkomt.' Zawinul was zijn aandeel in het nu legendarische Bitches Brew totaal vergeten.

,,Davis was er altijd op uit iets nieuws te creëeren, het spelen mocht geen automatisme worden. `Play MORE than you know' was kenmerkend voor zijn houding. Een andere opvatting dus dan van de avantgardisten die doelbewust niet speelden wat ze kenden. Een echte `originator' was Davis niet, hij haakte aan bij wat er was. Daardoor zijn zijn platen uit de jaren '80 toen er om hem heen niet veel gebeurde, ook minder interessant dan die van tien jaar daarvoor.

,,Dat er achter de macho-pose van Miles een heel kwetsbaar persoon schuilgaat is overduidelijk, daar hoef je geen psycholoog voor te zijn. Zijn laatste vrouw, beeldend kunstenaar Jo Gelbard, vertelde dat hij de laatste jaren van zijn leven voortdurend praatte over zijn moeder en wat die hem had onthouden: liefde en genegenheid. En gitarist Mike Stern onderstreepte een feit dat ook opvalt in Davis' autobiografie: dat hij de confrontatie met zichzelf altijd vermeed en zich bijvoorbeeld nimmer afvroeg waarom hij zoveel drugs gebruikte. Het was een man met weinig zelfreflectie die de haat-liefde verhouding met zijn moeder uitvocht met de vrouwen met wie hij leefde.''

Paul Tingen: Miles Beyond-The Electric Explorations of Miles Davis, 1967-1991. Billboard Books. www.miles-beyond.com

Cd met gitaarmuziek: May the road rise to meet you (B&S CD1). www.tingen.co.uk

In september verschijnt een 6-cd box met Miles Davis' laatste werk bijWarner, dat alle opnamen van het Montreux Festival (1973-1990) uitbrengt in 2002. Bij Columbia/Sony verschijnt binnenkort een cd met de nooit uitgebrachte eerste take van In a Silent Way, volgens Tingen een bossa nova-versie die `een beetje nachtclub-achtig' klinkt.