Harry Mulisch jaagt publiek weg in Turijn

Het Nederlands-Vlaamse offensief op de boekenbeurs van Turijn culmineerde zaterdag in een voorleesavond. De zaal werd getrakteerd op een optreden van Hugo Claus.

`Italianen zijn altijd te laat' is een veelgehoorde uitspraak in de Nederlands-Vlaamse stand op de boekenbeurs van Turijn. Anders dan in Frankfurt of Londen gaan uitgevers ontspannen met hun afspraken om en beginnen openbare discussies steevast een kwartier na de officiële aanvangstijd. Toch lag het niet aan de Italianen dat zaterdag de `Lof der zotheid'-avond, hoogtepunt van het Nederlandse programma, een half uur te laat begon. Het wachten was op Arnon Grunberg en Hugo Claus, die pas rond negen uur de weg van het café naar de Sala Gialla hadden gevonden.

De reusachtige beurszaal was toen al boordevol, wat ongetwijfeld ook te maken had met het aangekondigde optreden van Susanna Tamaro, Italiës populairste schrijfster die samen met de bewonderde Engelse schrijver Jonathan Coe en een barokkwartet als publiekstrekker door de organisatie was ingehuurd. Meer dan vierhonderd Italianen lachten om Joke van Leeuwens hilarische lezing uit de Italiaanse vertaling van haar kinderboek Iep (Ma non è un angelo), om Grunbergs droogkomische voorlezing (in het Engels) van een van zijn columns voor het Cultureel Supplement, en vooral om het zestal ironische gedichten dat de geboren performer Tom Lanoye voordroeg in samenspraak met een expressieve tolk: ,,Het zijn slechte tijden voor de poëzie/ De mensen zijn gelukkig...''

Pas na een uur, om precies te zijn tijdens het het optreden van Harry Mulisch, begon het gratis toegankelijke `spettacolo letterario e musicale' zijn publiek te verliezen – wat ongetwijfeld te maken had met het feit dat de toeschouwers in de gaten kregen dat Susanna Tamaro (zonder opgaaf van reden) van het programmma was afgevoerd. Mulisch maakte het de Italianen ook niet gemakkelijk: hij las voor in Engels met een zwaar accent (onnodig, want achter hem werd de Italiaanse vertaling geprojecteerd) en had het tweede hoofdstuk van zijn laatste roman Siegfried uitgekozen. De zelfspot en typisch Mulischiaanse gedachtenspelletjes sloegen dood doordat de Italianen Mulisch hoegenaamd niet kennen; dat zal misschien pas volgend jaar veranderen als bij Rizzoli achter elkaar zijn drie laatste romans worden uitgegeven.

Het was sneu voor Hugo Claus dat er nog maar een man of tachtig in de zaal zat toen hij rond kwart voor elf aan voorlezen toekwam. Maar het was nog sneuër voor de mensen die waren weggegaan, want Claus declameerde op ongeëvenaard-losse toon en met zijn karakteristieke diepe stem een half dozijn mooie gedichten die waren uitgezocht op hun Belgische inhoud. Met `In Flanders Fields', `De zaal van Rubens in het museum van Antwerpen' en het in dialect gedeclameerde `Een bed te Brugge' bracht Claus warmte in de kil geworden zaal, en maakte hij zijn in de Italiaanse kranten keer op keer beklemtoonde status als belangrijkste Nederlandstalige Nobelprijskandidaat meer dan waar.

    • Pieter Steinz