Burgemeestersfinale

Wilde plannen in Vlaardingen. Als volgend jaar februari burgemeester L.W. Stam zal zijn afgetreden, wil de gemeenteraad een op experimentele basis benoemde opvolger hebben. De voorzitter van de vertrouwenscommissie, het raadslid Anny Attema (PvdA), vraagt minister De Vries (Binnenlandse Zaken) of zij alvast kandidaten mag werven en selecteren volgens een procedure die al wel door de Tweede Kamer maar nog niet door de Eerste Kamer is behandeld. ,,Het is aantrekkelijker om als eerste gemeente met de nieuwe procedure te werken dan als laatste gemeente met de oude'', zegt de PvdA-vrouwe. Gemeentesecretaris Jan Brinkman: ,,Die wet komt er deze zomer of hooguit enkele maanden later. Terwijl wij straks twaalf jaar lang met dezelfde burgemeester zitten.''

De wetswijziging houdt in dat een gemeenteraad het recht krijgt om twee kandidaten aan te bevelen, eventueel na een raadplegend referendum onder de bevolking die tussen beiden kan kiezen. Het aanbevelen van één kandidaat mag volgens het wetsvoorstel ,,in bijzondere, door de raad te motiveren gevallen''.Een minister die wil afwijken van de kandidatuur, mag dat doen bij ,,zwaarwegende gronden''. Dat is wat democratischer dan de procedure met een vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad die na geheime gesprekken met kandidaten een verlanglijst voor de finale opstelt.

De gemeenteraad van Vlaardingen wil ,,een zo groot mogelijke invloed op de benoeming van een nieuwe burgemeester'', aldus een persverklaring, en wil belangstellenden nu al laten weten dat hun sollicitatie volgens de nieuwe procedure zal worden behandeld. Er komt geen referendum in Vlaardingen, maar wel zullen alle raadsleden hun voorkeur tussen de twee overgebleven kandidaten in volle openheid uitspreken.

Brinkman: ,,Voor de nieuwe burgemeester is het prettig om te weten dat er op hem is gestemd. Iedere burgemeester ontleent zijn gezag aan het vertrouwen dat hij in de raad geniet.''

Hoogleraar staatsrecht D.J. Elzinga verwacht niet dat de minister toestemming geeft voor het experiment. ,,Dat doet hij niet. De wet is er nog niet. Bovendien is het wetsvoorstel nog steeds omstreden.'' Elzinga was voorzitter van de staatscommissie die een modernisering heeft voorbereid. Hij vindt de door Vlaardingen bepleite openheid eigenlijk ,,niet zo interessant''. Veel belangrijker is dat gemeenten hun droomkandidaat daadwerkelijk benoemd krijgen. Als Vlaardingen slim is, zegt Elzinga, doet men een ,,enkelvoudige en unanieme'' aanbeveling. ,,Dat gebeurt steeds vaker. Zo is het in Amsterdam ook gegaan. Als de minister één kandidaat krijgt, moet hij wel heel zwaarwegende argumenten hebben om daarvan af te wijken. De scharrelruimte van de minister moet klein worden gehouden.'' Als voorbeeld van ministerieel gescharrel noemt Elzinga Rotterdam, waar kandidaat nummer 1, PvdA-burgemeester Welschen van Eindhoven, door het kabinet werd verwisseld met kandidaat nummer 2, VVD-burgemeester Opstelten van Utrecht. Attema: ,,Ja, Elzinga kan wel zeggen dat we maar één kandidaat moeten aanbevelen, maar volgens het nieuwe voorstel mag dat alleen in uitzonderlijke gevallen. Of roept hij ons op om stout te zijn?''