Aantrekkelijk acteurstoneel

In het gesubsidieerde theater, waar abstract vormgeven de norm is, kan het een weldaad zijn om weer eens een zeer realistisch decor te zien. Voor Jean, Julie et Christine van de Utrechtse Paardenkathedraal heeft ontwerper Bart Clement een complete vooroorlogse landhuiskeuken nagebouwd, met overal koperen ketels, pannen, Drosteblikken, verse aardbeien, schoenpoetsgerei, bergen vuile vaat, en een echt stortbad. Om het upstairs-downstairs-karakter van dit standendrama te benadrukken, bazen boven, knechten in de kelder, heeft de keuken een heel laag plafond, wat het decor een benauwd kijkdooseffect geeft.

Regisseur Dirk Tanghe heeft het naturalistische toneelstuk Fröken Julie van de Zweed August Strindberg (1849-1912) in 1997 ook al opgevoerd, met Marie Louise Stheins als de wulpse freule in een door discomuziek en een showbizztrap gedomineerd decor. Om te benadrukken dat zijn nieuwe versie niet om de freule draait, maar dat het om een gelijkzijdige driehoek gaat, noemt Tanghe deze Jean, Julie et Christine, naar de drie personages in het stuk. Freule Julie, ambitieuze knecht Jean die door haar op midzomernacht wordt verleid, en bedrogen meid Christine zijn in deze versie inderdaad gelijkwaardig aan elkaar. Iedereen is dader én slachtoffer.

Niet alleen in het decor, maar ook in de rest van zijn enscenering heeft Tanghe niet getracht om het wel erg duidelijke uitgespelde, deterministische verhaal te moderniseren. De spanning komt niet van de realistische regie. Het moet geheel uit de jonge spelers komen, die dit gelukkig ruimschoots waarmaken. Tanghe laat ze het optimale uit Strindbergs veelkantige karakters halen.

Paula Bangels, met haar verfijnde Vlaamse accent, maakt van freule Julie geen eenduidig verwend geil kreng, maar een hunkerend meisje - minder doortrapt dan ze zelf denkt - dat ook niet weet waar deze nacht zal eindigen. Julie's schaarse momenten van ware emotie ironiseert ze met verdraaide kinderlijke stemmetjes, wat haar nog ongrijpbaarder maakt. Op de ochtend erna, als droom en daad plaatsmaken voor praktische bezwaren, blijft ze maar doorkirren, terwijl voor de anderen het spel allang is afgelopen. Ze kán alleen maar in spel leven. Dat maakt haar tragisch. Hierdoor wordt het niet alleen een drama van mensen die hun standengrens overschrijden, maar vooral een ongelukkige omtmoeting van een speels elfje met grove, échte mensen.

Maike Meijer als Jeans bedrogen lief Christine heeft de kleinste rol omdat ze het grootste deel van het stuk slaapt. Maar door haar lijdzame uitstraling geeft ze de meid toch genoeg diepte, en maakt ze haar tot een gelijkwaardige partner, die ook een onaangename, hooghartig rechtschapen kant heeft. Heel spannend is het moment dat zij ontwaakt en de tafel gaat dekken, pal naast Julie en Jean die op de keukentafel nog bezig zijn aan hun liefdesscène. Onverstoorbaar blijft ze in haar routine, niet in staat - of niet van zins - om te zien welke ramp zich onder haar ogen voltrekt. Ze eindigt als sterkste, omdat ze als enige haar plaats kent.

Barry Atsma als knecht Jean zorgt voor de grootste verschuiving in de enscenering. Niet freule Julie, maar hij is het erotische wezen dat alle aandacht naar zich toetrekt. Geregeld gaat hij uit te kleren om zijn brede torso in een erotisch stoeipakje te hullen, van een wit uniform naar een tuinbroek met niets eronder. Vervaarlijk makkelijk wisselt hij van teder naar bruut, van een man met dromen, naar een berekenende ambitieuze schoft, van knecht naar meester. Zo weet hij Julie meer dan tegenkracht te bieden, en is niet zij, maar hij eigenlijk de held van dit aantrekkelijke, ouderwetse avondje acteurstoneel.

Voorstelling: Jean, Julie et Christine van August Strindberg door De Paardenkathedraal. Regie: Dirk Tanghe. Gezien: 17/5 Paardenkathedraal, Veeartsenijstraat 155, Utrecht. Aldaar t/m 23/6.